Doanh nhân tỉnh thức, theo sách «What Do You Want to Be Remembered For?» của Tạ Minh Tuấn, là người làm kinh doanh luôn tự hỏi mình đang vận hành doanh nghiệp bằng tâm thức nào. Họ không cần trở thành «Cá Mập» lạnh lùng, mà nhìn rõ và chuyển hóa «Cá Mập nội tâm» của chính mình.
Người doanh nhân ấy vẫn theo đuổi thành tựu và lợi nhuận; điều khác là họ quan sát động cơ của chính mình. Cụm «doanh nhân tỉnh thức» được nhiều nơi dùng theo những cách khác nhau. Bài này chỉ trình bày cách hiểu trong sách, chủ yếu từ bài «Doanh nhân tỉnh thức – có nên mang linh hồn của “Cá Mập”?» ở nửa đầu, cùng vài bài lân cận về lãnh đạo, kinh doanh và tiền bạc. Đây là góc nhìn tâm linh và đạo đức kinh doanh của tác giả, không phải lời khuyên đầu tư hay lời hứa về lợi nhuận.
Câu hỏi đổi hướng: tâm thức nào đang vận hành doanh nghiệp?
Bài viết mở bằng hình ảnh đại dương kinh doanh, nơi có nhiều loài săn mồi nhanh nhạy và quyết liệt, và hình tượng «Shark» quen thuộc trong giới gọi vốn: mạnh mẽ, lạnh lùng, không khoan nhượng. Nhưng theo tác giả, với một doanh nhân đang đi trên hành trình thức tỉnh, câu hỏi không còn là «tôi có nên trở thành Cá Mập không», mà là «tôi đang chọn tâm thức nào để vận hành cuộc đời và doanh nghiệp của mình».
Sách giải thích vì sao câu hỏi này quan trọng với người làm chủ. Doanh nhân không chỉ vận hành một cuộc đời mà cả một hệ thống, gồm con người, tài chính, áp lực và trách nhiệm xã hội. Vì thế họ dễ mang những «biến dạng» mà chính mình không nhận ra, cho tới khi cuộc đời buộc phải đối diện. Nếu không được nhìn thấy, hiểu rõ và chuyển hóa, những biến dạng ấy sẽ dần bào mòn người làm chủ từ bên trong.
«Cá Mập nội tâm»: mặt sáng và mặt tối
Theo sách, nếu một người thấy mình cộng hưởng với biểu tượng «Shark», trong họ có những hạt giống tương ứng, cả sáng lẫn tối. Mặt sáng gồm sức sống mãnh liệt, trực giác nhanh nhạy, sự tỉnh táo giữa biến động, không dễ bị cảm xúc chi phối và khả năng ra quyết định nhanh. Mặt tối là lạm dụng quyền lực, bản ngã lấn át, sự hung hăng và áp đặt, sẵn sàng gạt đạo đức sang bên để đạt mục tiêu, xem người khác như phương tiện để sử dụng, và một nội tâm cô đơn, khô cằn.
Sách không bảo người đọc phán xét hay sợ hãi hình tượng ấy, mà nhìn nó bằng con mắt từ bi, rồi quan sát «Cá Mập nội tâm» của mình qua ba câu tự hỏi:
- Mình đang sống bằng bản năng hay bằng tuệ giác?
- Mình đang hành động vì tình yêu hay vì nỗi sợ?
- Mình đang đặt cái tôi lên trên tất cả, hay đang phục vụ điều gì đó lớn hơn bản thân?
Lời nhắn cuối bài gói lại ý chính: “Bạn không cần trở thành ‘Shark’ để thành công.” Theo tác giả, chỉ cần trở thành chính mình trong phiên bản sáng suốt và yêu thương nhất; không cần hung dữ vẫn vững vàng, không cần máu lạnh vẫn đi xa.
Doanh nhân tỉnh thức không phải người bớt tham vọng. Đó là người biết tham vọng của mình đang lớn lên từ tình yêu hay từ nỗi sợ.
Chọn nhà đầu tư, chọn cộng sự: chuyện vốn cũng là chuyện giá trị
Một phần đáng chú ý của bài là lời khuyên cẩn trọng khi chọn nhà đầu tư. Theo sách, đó không chỉ là chuyện vốn mà còn là chuyện năng lượng: một nhà đầu tư mang tinh thần «Shark» có thể giúp công ty bùng nổ trong ngắn hạn, nhưng cũng có thể bào mòn doanh nghiệp từ bên trong. Sách so việc chọn đúng người với việc kết hôn đúng người, và phân biệt người đồng hành với người chỉ muốn điều khiển mình. Trên hành trình này, người phù hợp nhất không phải người mạnh nhất mà là người đồng điệu nhất về giá trị.
Bài «Nhà lãnh đạo toàn vẹn», cũng ở nửa đầu sách, bổ sung góc nhìn về đội ngũ. Lãnh đạo bắt đầu từ câu hỏi «Tôi đại diện cho điều gì?», và sự chính trực phải đi trước việc tạo động lực. Theo sách, chính trực thu hút những người chính trực: họ khó đến, nhưng đã đến thì ở lại rất lâu. Người lãnh đạo, trong hình ảnh của tác giả, không phải ngôi sao nhạc rock mà là một con thuyền đủ vững để chở mọi người qua biển giông; nếu cái tôi quá lớn, sẽ không ai còn chỗ để ngồi.
Lợi nhuận đi cùng cái đúng, cái tốt, cái đẹp
Bài «Kinh doanh trong sự thức tỉnh» đặt nền đạo đức cho khái niệm này: kinh doanh có văn hóa là khi cái lợi đi cùng cái đúng, cái tốt và cái đẹp, tức Chân – Thiện – Mỹ. Sách lấy ví dụ việc đội giá hàng thiết yếu giữa lúc người khác khốn khó để nói về chuyện làm giàu trên nỗi đau của đồng loại. Người làm kinh doanh vẫn có thể kiếm tiền, nhưng đừng để đồng tiền làm tổ trong tim. Với câu hỏi vừa kinh doanh vừa tu tập được không, câu trả lời của sách là không những được mà còn rất nên, vì tu không phải từ bỏ thế gian mà là làm đẹp thế gian bằng chính đời sống mình. Nếu bạn đang tìm sách cho chặng đường này, có thể xem thêm bài Sách kinh doanh tử tế: founder Việt nên đọc gì? trên Inti Books.
Bài phỏng vấn «Tỉnh thức trong sự nghiệp», in lại trong sách, đề nghị hiểu thương trường như một cái «trường» có rất nhiều tình thương, và coi tiền là một nguồn lực, bên cạnh trí tuệ, sự tử tế, thời gian, sức lực và việc phụng sự. Bài khép lại bằng câu: “Hãy khởi nghiệp chứ đừng tạo nghiệp.” Ý này được triển khai thành cả một cuốn sách khác của tác giả, «Starting a Business with Right Livelihood». Trong chương «Hai loại sự thật», sách viết rằng người bước vào con đường khởi nghiệp theo tinh thần ấy “không chỉ khởi nghiệp, cũng không ‘tạo nghiệp’, họ khởi chánh nghiệp”, và mô tả một doanh nhân biết cân bằng giá trị cho bản thân và cổ đông, cho nhân viên, cho cộng đồng, mà không đánh đổi thời gian bên con cái hay các mối quan hệ gia đình để chạy theo danh vọng. Chương «Ba lần chuyển pháp luân» giải thích tên sách: chữ «nghiệp» ở đây vừa là khởi nghiệp, vừa là sự nghiệp.
Thử trong 5 phút: ba câu hỏi trước một quyết định kinh doanh
Bài «Làm thế nào để hình thành “thói quen thiền”?» kể ví dụ một chủ doanh nghiệp tuyển mãi mà không giữ được người thay mình điều hành. Khi ngồi thiền, anh nhận ra ý nguyện thật của mình là sự lẩn tránh: muốn có người làm thay để được tự do đi chơi. Bài học là làm tròn vai trò ấy trước đã. Sách gọi ví dụ này là «Thiền CEO», và gọi việc soi lại ý nguyện mình đặt vào nhiệm vụ là «thiền công việc». Bạn có thể thử trước quyết định tiếp theo của mình:
- Dừng lại ba hơi thở chậm trước khi ký, tuyển người hay định giá.
- Hỏi lần lượt ba câu: bản năng hay tuệ giác, tình yêu hay nỗi sợ, cái tôi hay điều lớn hơn mình.
- Viết một dòng trả lời cho câu «Quyết định này đại diện cho điều gì?».
- Nếu câu trả lời khiến bạn ngập ngừng, hãy để quyết định sang hôm sau và trao đổi với một người đồng hành đáng tin.
Bài tập này chỉ giúp soi lại ý nguyện; các quyết định về pháp lý, tài chính hay đầu tư vẫn cần người có chuyên môn tư vấn.
Hỏi – đáp
Doanh nhân tỉnh thức có phải là người không quan tâm lợi nhuận?
Không. Theo sách «Bạn Muốn Được Nhớ Đến Vì Điều Gì», người làm kinh doanh vẫn có thể kiếm tiền, chỉ là cái lợi phải đi cùng cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Tác giả đề nghị thái độ trung đạo với tiền: không dính mắc, cũng không chối bỏ vai trò của nó, và nhớ rằng tiền chỉ là một trong nhiều nguồn lực để giúp người.
«Cá Mập nội tâm» nghĩa là gì?
Đó là cách sách gọi những hạt giống cả sáng lẫn tối của hình tượng «Shark» bên trong người làm kinh doanh. Mặt sáng là sức sống, trực giác, sự tỉnh táo và quyết đoán; mặt tối là lạm dụng quyền lực, bản ngã lấn át, thiếu lòng trắc ẩn. Sách mời người đọc quan sát và chuyển hóa phần này, thay vì chạy theo hình mẫu «Shark».
Vừa kinh doanh vừa tu tập có mâu thuẫn không?
Theo bài «Kinh doanh trong sự thức tỉnh», không những được mà còn rất nên. Tác giả cho rằng tu tập không phải rời bỏ thế gian mà là làm đẹp thế gian bằng chính đời sống mình, nên mỗi sản phẩm, mỗi quyết định đều có thể là nơi thực hành. Cuốn «Khởi Chánh Nghiệp» của cùng tác giả đi sâu hơn vào ý này.
Chọn nhà đầu tư theo tinh thần doanh nhân tỉnh thức thế nào?
Sách khuyên cẩn trọng, vì theo tác giả đó không chỉ là chuyện vốn mà còn là chuyện năng lượng và giá trị. Một nhà đầu tư mang tinh thần «Shark» có thể giúp tăng trưởng nhanh nhưng cũng có thể bào mòn doanh nghiệp từ bên trong. Điều sách đề cao là sự đồng điệu về giá trị. Đây là góc nhìn của sách, không phải lời khuyên đầu tư cụ thể.
Bài liên quan: Thành công và hạnh phúc cái nào đến trước? Góc nhìn Thành Toàn · Bát chánh đạo trong kinh doanh: tám chi theo Giới – Định – Tuệ
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Bạn Muốn Được Nhớ Đến Vì Điều Gì: nội dung, bài học
Đọc thêm từ sách
- Đọc trọn đoạn kết của bài về «Cá Mập nội tâm» và chuyện chọn nhà đầu tư trên Inti Treasury: Sứ mệnh, chuyển hóa sự trì hoãn và chuyển hóa cơn giận.
- Đọc trọn hai chương giải nghĩa tên sách Khởi Chánh Nghiệp trên Inti Treasury: Hai loại sự thật và ba lần chuyển pháp luân.
- Trang sách Bạn Muốn Được Nhớ Đến Vì Điều Gì trên Inti Books.
- Bài liên quan: Sách hay về lãnh đạo tỉnh thức.
