Khi người thân sắp mất, bạn có thể ở bên họ thật bình tĩnh, giữ không gian yên tĩnh, nói lời thương, lời biết ơn, lời xin lỗi hay tha thứ, và không níu giữ họ. Đó là tinh thần hai chương về cái chết trong sách «You Always Have a Second Chance» của Tạ Minh Tuấn.
Bài viết này chỉ bàn phần tinh thần và cách ở bên người thân. Mọi quyết định về điều trị và chăm sóc y tế thuộc về đội ngũ y tế cùng người bệnh và gia đình. Những điều sách nói về linh hồn và tái sinh là niềm tin của tác giả; mỗi gia đình có thể giữ lời cầu nguyện, nghi lễ theo truyền thống và đức tin của mình.
Cách sách nhìn cái chết
Hai chương được dùng ở đây nằm trong khối «Tái sinh chính là tình yêu vô điều kiện» của sách: «Sự chuẩn bị trước cái chết – Làm sao để ra đi trong tỉnh thức?» và «Nghệ thuật tiễn đưa người thân – Giúp linh hồn ra đi trong tỉnh thức và nhẹ nhàng». Khối này mở bằng chương «Chết có phải là hết?», nơi tác giả xem cái chết như một cánh cửa từ lớp học này sang lớp học khác, và cho rằng linh hồn nhìn lại cuộc đời mình bằng tình thương và trí tuệ chứ không bị ai xét xử.
Sách không coi nhẹ nỗi đau. Chương về tiễn đưa mở đầu bằng việc thừa nhận rằng với người ở lại, cái chết của người thân là nỗi đau, là mất mát. Điều tác giả muốn thêm vào là một góc nhìn khác: người ở lại vẫn có thể làm nhiều điều để người thân ra đi trong bình an.
Sáu việc người ở lại có thể làm
- Thương mà không níu kéo. Sách khuyên đừng khóc than quá nhiều hay giữ người thân lại bằng sự dính mắc, vì theo tác giả, những tiếng gọi, nỗi lo níu kéo có thể thành sợi dây giữ họ lại. Nỗi buồn là tự nhiên; điều sách nhắc là đừng để nó biến thành sự níu giữ. Sách viết: “Thương là để họ đi. Yêu là để họ tự do.”
- Giữ không gian yên tĩnh. Hạn chế tiếng ồn, cãi vã, điện thoại; có thể mở nhạc thiền, lời kinh hay nhạc nhẹ, cắm hoa, đón ánh sáng. Ở bệnh viện, hãy hỏi nhân viên y tế trước khi thắp nến, đốt trầm hay mở nhạc.
- Nói lời dẫn đường. Sách gợi ý ngồi bên cạnh và nói khẽ những câu ngắn: người ấy được yêu thương, được tha thứ, được tự do, và có những người thương đang chờ đón. Theo tác giả, đây không phải nghi thức mà là lời giúp người ra đi bớt hoang mang, nhớ rằng họ không đơn độc.
- Cầu nguyện, thiền và gửi tình thương sau khi họ đi. Không cần hình thức; có thể nói thầm mỗi ngày, viết thư gửi những điều chưa kịp nói, hoặc hình dung họ nhẹ nhàng trong ánh sáng.
- Tiếp nối thay vì đóng băng ký ức. Sống trọn vẹn hơn, tha thứ nhiều hơn, giúp người khác như cách người thân từng giúp mình, hoặc làm một việc ý nghĩa để tưởng nhớ họ, như trồng một cái cây hay góp vào một việc thiện.
- Tin rằng sẽ gặp lại. Với tác giả, chia ly chỉ là tạm thời trong thế giới của linh hồn. Đây là một niềm tin; nếu gia đình bạn có đức tin khác, hãy giữ điều giúp mọi người an lòng.
Chương khép lại bằng ý rằng điều người ra đi cần nhất là tình thương, ánh sáng và sự tha thứ, chứ không phải những lễ nghi hình thức. Với nhiều gia đình, nghi lễ chính là cách bày tỏ tình thương ấy; điều quan trọng là tấm lòng đặt vào đó.
Nên nói gì với người sắp mất?
Chương «Sự chuẩn bị trước cái chết» viết để mỗi người tự chuẩn bị cho chính mình, nhưng cũng cho thấy những điều nên nói khi còn kịp. Theo sách, những điều người ta khó buông nhất thường là chưa tha thứ cho ai đó, chưa xin lỗi ai đó, chưa nói ra tình thương; sách cũng xem lòng biết ơn là một phần của sống tỉnh thức. Từ đó, có thể nghĩ tới bốn loại lời:
- Lời thương: «Con thương mẹ», nói bằng giọng, bằng ánh mắt, bằng bàn tay.
- Lời biết ơn: «Con cảm ơn ba vì…», gọi tên một điều cụ thể.
- Lời xin lỗi và tha thứ: «Nếu con từng làm mẹ buồn, con xin lỗi»; và nếu cần, «Con không còn giận ba nữa».
- Lời cho phép: «Con sẽ sống tiếp bằng tình thương ba mẹ để lại», để người ấy yên lòng.
Những câu trên là gợi ý của ban biên tập dựa trên tinh thần hai chương sách; hãy đổi thành lời của chính bạn và cho hợp với đức tin của người thân. Sách nhấn mạnh việc nói bằng trái tim, bằng ánh mắt và bằng sự buông xả bên trong. Nếu người thân không còn trả lời được, sự có mặt lặng lẽ và bàn tay nắm lấy vẫn là một cách nói. Về tha thứ, sách viết: “Tha thứ không phải để người kia được yên – mà là để chính bạn được tự do.”
Ở bên người sắp ra đi, không cần nói hay. Chỉ cần có mặt thật, thương thật, và để những lời chưa nói được nói ra khi còn kịp.
Chăm sóc chính mình khi đang tiễn người thân
Người ở lại cũng cần được chăm sóc. Chương «Sự chuẩn bị trước cái chết» xem thiền là hành trang giúp bớt sợ hãi khi mọi thứ bên ngoài đổi thay, và gợi ý bắt đầu dù chỉ năm phút mỗi ngày. Sách cũng khuyên đừng để lời xin lỗi hay sự tha thứ đến mai mới nói, và dọn dẹp nội tâm mỗi ngày như quét dọn nhà cửa. Nếu bạn cần một cách nhìn về nghiệp và tái sinh không dựa trên nỗi sợ, bài Nghiệp và tái sinh là gì? trên Inti Books có thể giúp.
Nỗi đau mất người thân là tự nhiên và cần thời gian. Nội dung này mang tính chia sẻ tinh thần, không thay cho thăm khám hay tư vấn chuyên môn: nếu nỗi buồn kéo dài, khiến bạn không thể sinh hoạt bình thường, hoặc có lúc bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân tin cậy và tìm tới nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý.
Thử trong 5 phút: lá thư chưa gửi
- Ngồi yên, thở chậm vài nhịp, đặt tay lên ngực nếu thấy dễ chịu.
- Viết ba dòng gửi người thân: một điều bạn biết ơn, một lời xin lỗi hoặc tha thứ, một điều bạn hứa sẽ tiếp nối.
- Nếu người thân còn ở đây, chọn một dòng để nói với họ hôm nay, bằng lời hoặc chỉ bằng cái nắm tay.
- Nếu người thân đã đi, đọc khẽ lá thư rồi cất ở nơi bạn muốn; chính sách cũng gợi ý viết thư như một cách gửi gắm những điều chưa kịp nói.
- Nếu cảm xúc dâng lên quá mạnh, cứ dừng lại, uống một ngụm nước và gọi cho một người bạn tin cậy.
Hỏi – đáp
Có nên khóc trước mặt người thân sắp mất không?
Nỗi buồn là tự nhiên. Sách «Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2» chỉ khuyên đừng khóc than quá nhiều hay níu giữ người thân bằng sự dính mắc, vì điều người sắp đi cần là sự bình an. Nếu nước mắt trào lên, bạn có thể ra ngoài một lúc, thở chậm, rồi quay lại ngồi bên họ với lời thương và sự bình tĩnh.
Nên nói gì với người sắp mất khi họ không còn trả lời được?
Theo tinh thần của sách, những câu ngắn nói bằng trái tim là đủ: lời thương, lời biết ơn, lời xin lỗi hay tha thứ, và lời cho phép người ấy được yên lòng. Hãy dùng lời hợp với đức tin của người thân. Nếu không biết nói gì, ngồi bên, nắm tay và giữ không gian yên tĩnh cũng là một cách ở bên.
Sau khi người thân mất, làm gì để lòng nhẹ hơn?
Sách gợi ý tiếp tục cầu nguyện hoặc thiền cho người đã đi bằng cả trái tim, viết thư gửi những điều chưa kịp nói, và tiếp nối tình thương của họ bằng việc tốt, như giúp đỡ người khác hay làm một việc ý nghĩa để tưởng nhớ. Nếu nỗi đau kéo dài và nặng nề, hãy tìm sự hỗ trợ từ người có chuyên môn.
Có nên dựa vào sách để quyết định việc điều trị không?
Không. Sách là chia sẻ tâm linh của tác giả, không phải hướng dẫn y khoa, và bài này chỉ dùng phần tinh thần của hai chương về cái chết và việc tiễn đưa. Mọi quyết định về thuốc men, điều trị hay chăm sóc thuộc về đội ngũ y tế cùng người bệnh và gia đình; bạn có thể hỏi bệnh viện về hỗ trợ tâm lý cho người nhà.
Đọc thêm từ sách
- Trang sách You Always Have a Second Chance trên Inti Treasury: mục lục ba khối và phần đọc thử.
- Đọc trọn phần về buông xả trên Inti Treasury: Quan sát: cánh cổng đầu tiên của thức tỉnh – và nghệ thuật buông xả.
- Trang sách Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 trên Inti Books.
- Bài liên quan: Cách vượt qua giai đoạn khó khăn: kế hoạch 7 bước thực tế.
