Tóm tắt sách Ai Cũng Thiền Được: nội dung, bài học và ai nên đọc

Ai Cũng Thiền Được là sách nhập môn thiền không theo tông phái của Tạ Minh Tuấn. Bài tóm tắt từng phần của sách, rút bảy bài học chính, trích vài câu nguyên văn và gợi ý sách hợp với ai.

Table of Contents

Ai Cũng Thiền Được là sách nhập môn thiền không theo tông phái của Tạ Minh Tuấn, viết cho cả người chưa từng thiền lẫn người đã thiền muốn đi sâu hơn. Sách gồm bốn phần: vì sao nên thiền, 23 ngộ nhận, chỉ dẫn thực hành và bảng 72 pháp thiền.

Đây là phần tóm tắt và nhận xét của ban biên tập Inti Books, đi theo đúng mục lục của bản thảo. Nếu bạn đang tìm một bài «Ai Cũng Thiền Được review» để quyết định có nên đọc, mục «Sách hợp với ai» và phần hỏi – đáp cuối bài sẽ trả lời thẳng.

Thông tin sách

  • Tên sách: Ai Cũng Thiền Được, phụ đề «Những chỉ dẫn rõ ràng để người chưa từng thiền có thể thiền được và người đã hành thiền có thể thiền sâu hơn». Tên tiếng Anh tác giả ghi trong Lời mở đầu: Everyone can meditate.
  • Tác giả: Tạ Minh Tuấn.
  • Thể loại: sách nhập môn thiền, giọng trò chuyện, nhiều ví dụ đời thường; tác giả xem thiền là phương pháp không mang tính tông phái hay tôn giáo.
  • Cấu trúc: Lời mở đầu, bốn phần với khoảng 129 chương rất ngắn, Bản đồ hành động gồm 18 gợi ý và Lời kết.

Tóm tắt nội dung Ai Cũng Thiền Được theo từng phần

Lời mở đầu. Tác giả kể cuốn sách vốn không nằm trong kế hoạch. Sau «Hành Trình Thức Tỉnh» và «Khởi Chánh Nghiệp», «trí tuệ bên trong» thôi thúc tác giả viết một cuốn về thiền cho người đang hành thiền và cả những ai rồi sẽ thiền, với ý: thêm một người thiền là thêm một gia đình hạnh phúc.

Phần 1: Sao phải thiền? Hai mươi lăm chương ngắn. «Kỷ nguyên Ánh sáng» dự đoán thiền rồi sẽ phổ biến như Yoga, kèm lời nhắc cẩn thận với người dạy thiền giả danh. Tiếp đó là chuyện tác giả đến với thiền qua một khoá thiền dài ngày giữa một giai đoạn đổ vỡ trong đời, và lần đầu dạy thiền khi chính học viên một lớp về lãnh đạo đề nghị. «Nguồn gốc của khổ đau» đưa ra hai từ khoá xuyên suốt sách: phản ứng và vô minh. Các chương sau lần lượt bàn chữ «An», hạnh phúc tự thân, yêu thương và tha thứ, sự tập trung, hiệu năng, sáng tạo, trí tuệ cảm xúc. Phần này dẫn nhiều nghiên cứu, nhưng ở chương «Thân khoẻ tâm an», chính tác giả dặn xem thiền là phương thức bổ trợ, không thay cho y học; người đang điều trị không nên tự ý đổi cách điều trị mà cần hỏi bác sĩ. Chương cuối, «Đến mà xem», chốt lại: không ai thiền thay được mình.

Phần 2: Ngộ nhận thiền. Hai mươi ba chương, mỗi chương gỡ một ngộ nhận hay lý do thoái thác: cứ nhắm mắt là suy nghĩ tràn về nên «không hợp», thiền chỉ dành cho thiểu số tinh hoa, trẻ quá hay già rồi, thiền là của đạo Phật, thiền khó, bận quá, thiền làm người ta chậm đi, nghèo đi, vô cảm hay trốn đời. Tác giả so việc tập thiền với học bơi: lần đầu chưa bơi được không có nghĩa là mình không hợp với bơi. Vài chương đi xa hơn chuyện nhập môn: chánh niệm với hiện tại là đúng nhưng chưa đủ; đừng mưu cầu trải nghiệm lạ trong thiền mà cũng đừng làm ngơ chúng; đừng tôn sùng thiền tới mức cực đoan. Hầu hết các chương khép lại bằng chính câu tên sách.

“Nếu bạn có thể thở, thì bạn có thể thiền.”

— Ai Cũng Thiền Được, Phần 2, chương «Thiền chỉ dành cho thiểu số “tinh hoa”?»

Phần 3: Chỉ dẫn thiền. Phần cẩm nang, 22 chương. Mở đầu là «Thiết lập ý định»: đặt một ý nguyện thuần khiết, tránh ý nguyện xuất phát từ tham hay sân. Tiếp theo là những câu hỏi rất cụ thể của người mới: dụng cụ, nhạc và lời dẫn, mắt nhắm hay mở, thở mũi hay thở miệng, lưỡi để thế nào. Chương «Tư Thế Thiền Chuẩn» tóm lại bảy điều lưu tâm và nói rõ không bắt buộc ngồi kiết già. Sau đó là chỗ ngồi, ba thời điểm gợi ý (khi mặt trời mọc, giữa trưa, khi mặt trời lặn), thời lượng bắt đầu từ 5 phút với công thức tham khảo số phút thiền mỗi ngày bằng số tuổi, và cách xả thiền. Nửa sau giải thích Thiền Định và Thiền Tuệ qua hình ảnh ly nước có cặn, đưa hai bài trắc nghiệm «Survey» thiền (thiên về hình ảnh, âm thanh hay vận động; mức tập trung thấp, trung bình hay cao), rồi hướng dẫn bốn kiểu thiền chính: niệm chú, ánh sáng, hơi thở và đi bộ.

Phần 4: «360 độ» thiền. Mở bằng bảng «Ma trận» 72 pháp thiền, xếp mỗi pháp theo mức tập trung, phong cách nhận thức, người mới hay người thiền sâu, mục tiêu và thời lượng. Tiếp theo là những chương rất ngắn về từng pháp: Thiền Ăn, Thiền Viết, Thiền Nằm, Thiền Thư Giãn Sâu, Thiền Biết Ơn, Thiền Tâm Từ, «Thiền Cha Tôi, Mẹ Tôi», cùng một số pháp gắn với truyền thống cụ thể. Không phải pháp nào cũng được hướng dẫn tại chỗ; vài pháp chỉ được giới thiệu rồi dẫn sang sách khác, khoá học hoặc ứng dụng. Tác giả nói rõ người mới chỉ cần đọc tới hết Phần 3. Chương khép phần, «Thiền… Như Không Thiền», tả lúc tỉnh thức đã thành tự nhiên.

Bản đồ hành động và Lời kết. Cuối sách là 18 gợi ý: thực hành ngay, làm hai bài trắc nghiệm, chọn một trong bốn kiểu thiền chính nhưng vẫn thử ba kiểu kia, và khi nản thì đọc lại Phần 1, Phần 2. Tác giả gọi «đều đặn» là từ khoá quan trọng nhất. Lời kết nhắc rằng thiền không phải sự trốn tránh mà là một nghệ thuật sống ngay trong đời thường.

6 bài học chính từ sách

  1. Khổ đến từ phản ứng và vô minh. Vì không thấy sự thật nên ta phản ứng, càng phản ứng càng không thấy. Thiền giúp thấy rõ sự thật và rèn tâm quân bình. (Phần 1, «Nguồn gốc của khổ đau».)
  2. Hạnh phúc không phải thứ phải lao ra ngoài tìm. Sách gọi hạnh phúc là «đặc tính gốc» bị ký ức tiêu cực che lấp; thiền là buông bớt những lớp che ấy. (Phần 1, «Hạnh phúc tự thân».)
  3. Tập trung mà vẫn thư giãn. Thiền rèn sự tập trung không căng thẳng, nên không làm người ta chậm đi mà giúp làm việc có hiệu năng hơn. (Phần 1, «Nguồn lực quý hiếm nhất», «Hiệu năng hôm nay».)
  4. Người mới ngồi không yên là chuyện bình thường. Suy nghĩ trồi lên thì nhận ra, rồi nhẹ nhàng quay về đối tượng thiền. (Phần 2, «Chúng ta không thuộc về nhau»; Phần 3, «Hướng dẫn Thiền Hơi Thở».)
  5. Đừng đợi rảnh mới thiền, và đừng dựa vào cảm hứng. Tác giả đảo lại lý do «bận quá»: thiền đi rồi mới có thêm thời gian; thứ giữ người tập ở lại là kỷ luật chứ không phải hứng khởi ban đầu. (Phần 2, «Không ‘bận’ sao ra đường!», «Chán, nản, và bỏ cuộc».)
  6. Sống với hiện tại là đúng nhưng chưa đủ. Khi đi sâu, người tập nhìn thẳng vào ký ức để chuyển hoá; nếu không, bình an dễ chỉ ở bề nổi. (Phần 2, «Thiền là chỉ cần sống trong hiện tại?».)

Trích dẫn hay trong Ai Cũng Thiền Được

  • “Muốn hiểu về thiền, phải thiền.” — Phần 1, chương «Đến mà xem».
  • “Thiền là vừa tập trung vừa thư giãn.” — Phần 1, chương «Nguồn lực quý hiếm nhất».
  • “Thiền không giống đi ăn nhà hàng, thiền giống… tập gym hơn.” — Phần 2, chương «Chán, nản, và bỏ cuộc».
  • “Hãy xây dựng thói quen thiền đều đặn như đánh răng mỗi ngày.” — Bản đồ hành động.

Sách hợp với ai, và không phải là gì

  • Hợp với người chưa từng thiền cần chỉ dẫn cụ thể về tư thế, thời điểm, thời lượng và cách kết thúc một phiên thiền; người mới tập hay vướng chuyện suy nghĩ lan man, tê chân, mỏi lưng, buồn ngủ; người còn ngại vì nghĩ mình quá bận hoặc thiền là của riêng một tôn giáo; người đã thiền muốn xem một cách phân loại các pháp thiền.
  • Không phải tài liệu thay cho tư vấn y tế hay điều trị; không phải giáo trình của một tông phái, cũng không phải sách chuyên sâu về Thiền Thức Tỉnh (pháp sáu bước này nằm ở «Hành Trình Thức Tỉnh» và «Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình»); không hướng dẫn từng bước đủ 72 pháp.

Nhận xét của ban biên tập: đây là cuốn dễ vào cho người cần một lực đẩy để ngồi xuống và bắt đầu. Người đã thiền lâu có thể thấy hai phần đầu nhắc lại nhiều ý quen; khi đó có thể đọc lướt để vào thẳng Phần 3 và bảng phân loại ở Phần 4.

Thử trong 5 phút theo Phần 3

  1. Đặt một ý nguyện ngắn và lành, chẳng hạn: ngồi để tâm được yên hơn trong hôm nay.
  2. Ngồi ghế hoặc xếp bằng, lưng thẳng mà mềm, hai tay đan nhau, miệng khép, thở bằng mũi, mắt nhắm; tê chân thì lót gối dưới mông.
  3. Theo dõi bụng phồng lên khi thở vào, xẹp xuống khi thở ra. Thấy mình nghĩ sang chuyện khác thì nhận ra, rồi quay về hơi thở.
  4. Hết 5 phút, hít một hơi sâu, thở ra dài, ý thức lại căn phòng, xoa ấm hai bàn tay, úp lên hốc mắt mà không chạm vào mắt, rồi mở mắt dần.

Nội dung mang tính chia sẻ – thực hành, không thay cho thăm khám hay tư vấn chuyên môn; nếu việc tập làm bạn khó chịu hoặc bất an kéo dài, hãy dừng lại và tìm người hướng dẫn phù hợp.

Đọc Ai Cũng Thiền Được ở đâu

Trang sách Anyone Can Meditate trên Inti Treasury có mục lục theo tên chương và phần đọc thử gồm Lời mở đầu cùng những chương đầu của Phần 1. Sách giấy được giới thiệu trên trang sách Ai Cũng Thiền Được trên Inti Books, nơi bạn có thể đặt sách.

Các phần đọc trọn của sách trên Inti Treasury:

Hỏi – đáp

Sách Ai Cũng Thiền Được có hay không?

Tuỳ điều bạn cần. Với người chưa từng thiền hoặc hay bỏ giữa chừng, sách dễ đọc, chương ngắn, chỉ dẫn cụ thể từ tư thế, thời lượng tới cách xả thiền, lại có trắc nghiệm để chọn kiểu tập. Người đã thiền lâu có thể thấy hai phần đầu nhắc nhiều ý quen, nhưng bảng 72 pháp thiền vẫn hữu ích để tra cứu. Sách không thay cho tư vấn y tế.

Người mới nên đọc sách theo thứ tự nào?

Tác giả viết rằng người mới chỉ cần đọc tới hết Phần 3. Bạn có thể đọc Phần 1 để có động lực, Phần 2 để gỡ những lý do khiến mình ngại, rồi dành thời gian cho Phần 3: đặt ý nguyện, chỉnh tư thế, bắt đầu từ 5 phút, làm hai bài trắc nghiệm và thử bốn kiểu thiền chính. Phần 4 để dành cho lúc muốn đi sâu.

Sách có gắn với một tôn giáo hay một pháp thiền riêng không?

Không. Sách có hẳn một chương về câu hỏi thiền có phải của đạo Phật: theo tác giả, thiền có từ trước thời Đức Phật, và người theo đạo nào hay không theo đạo đều tập được. Sách viết về thiền nói chung; bài thiền hơi thở và một cách thiền ánh sáng có mượn bước 1, bước 2 của Thiền Thức Tỉnh, còn toàn bộ pháp ấy nằm ở hai cuốn khác.

Theo sách, mỗi ngày nên thiền bao lâu?

Sách không đặt mức bắt buộc. Người mới có thể bắt đầu từ 5 phút rồi tăng dần. Công thức tham khảo của sách là số phút thiền mỗi ngày bằng số tuổi, và tác giả nói rõ có thể điều chỉnh. Điều sách nhấn mạnh hơn cả là tập đều: ngồi ít mà đều mỗi ngày tốt hơn ngồi thật lâu một lần rồi bỏ.

Có bản PDF của sách Ai Cũng Thiền Được không?

Sách không phát hành bản PDF để đọc miễn phí. Bạn có thể đọc thử Lời mở đầu và những chương đầu của Phần 1 trên trang sách tại Inti Treasury, xem mục lục đầy đủ theo tên chương, rồi đặt sách giấy trên Inti Books nếu thấy hợp với mình.

Bài theo chủ đề trong sách: Ngồi thiền bị tê chân phải làm sao? 5 cách không cần kiết già · Xả thiền là gì? 7 bước xả thiền đúng cách theo sách · Thiền có phải là tôn giáo không? Tôn giáo khác tâm linh ra sao

Đọc thêm từ sách