6 cõi luân hồi gồm cõi Trời, Người, Atula, Súc sinh, Ngạ quỷ và Địa ngục. Trong chương «Sự thật về tái sinh và 6 cõi» của sách «Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2», tác giả Tạ Minh Tuấn đọc sáu cõi không như sáu nơi chốn, mà như sáu trạng thái tâm ta có thể đi qua ngay trong đời này.
Theo cách hiểu quen thuộc, mà sách «Khởi Chánh Nghiệp» của cùng tác giả tóm lại, sau khi chết, tùy nghiệp quả đã tạo mà một người có thể tái sinh vào một trong sáu cõi. Bài viết trình bày cách đọc riêng của tác giả như một góc nhìn tâm linh, không nhằm phủ nhận niềm tin hay truyền thống của bất kỳ ai.
Sáu cõi là sáu trạng thái tâm
Chương sách có một mục mang tên nói thẳng quan điểm: «6 cõi không phải là 6 nơi chốn – mà là 6 trạng thái tâm». Mục kế tiếp, «Hiểu đúng về 6 cõi trong từng trạng thái tâm thức», đi qua từng cõi:
- Cõi Trời: sống trong phước báu, tâm an nhiên, đời sống thuận hòa, đủ đầy cả vật chất lẫn tinh thần. Sách nhắc rằng hưởng mà không gieo tiếp thì phước cũng cạn; thiên đường không vĩnh cửu.
- Cõi Người: trạng thái trung đạo, nơi lý trí và cảm xúc cùng vận hành. Theo sách, đây là cõi có nhiều cơ hội học hỏi và tiến hóa nhất, một «cửa ngõ vàng» để khai mở linh hồn.
- Cõi Atula: khi tâm bị cuốn vào sân hận, tranh đua, hơn thua. Mỗi lần nổi giận, theo cách nói của sách, ta «tái sinh» vào cõi này ngay trong khoảnh khắc ấy.
- Cõi Súc sinh: khi sống thiếu tỉnh thức, để bản năng điều khiển, chỉ lo sinh tồn, dễ nhỏ nhen, đố kỵ, mưu cầu hẹp hòi. Sách nói không cần biến thành con vật nào mới là ở cõi này.
- Cõi Ngạ quỷ: khi đói khát quá nhiều thứ, từ tình yêu, tiền bạc, dục vọng tới lời khen, mà không bao giờ thấy đủ; tâm luôn ở trong cảm giác thiếu thốn.
- Cõi Địa ngục: khi sống trong đau đớn cùng cực, cả thân lẫn tâm.
Sách gói cách nhìn này trong một câu: “Bạn đang liên tục sinh và diệt trong từng khoảnh khắc, tái sinh ngay trong từng ý nghĩ, từng hành động, từng hơi thở.” Theo tác giả, sáu cõi không tồn tại như những cánh cổng địa lý trong vũ trụ, mà như những tầng năng lượng tương ứng với trạng thái tâm thức của mỗi người.
Trong «Khởi Chánh Nghiệp», phần dẫn nhập chương «Bát chánh đạo» có một đoạn về Lục đạo luân hồi cùng tinh thần: sáu cõi chỉ là sáu trạng thái tương ứng với tâm con người, nên ngay khi còn sống, ta có thể liên tục «nhảy» từ cõi này sang cõi khác, tùy tâm mình lúc ấy.
Không cần chờ đến kiếp sau mới biết mình đang ở cõi nào. Chỉ cần nhìn thật kỹ tâm mình trong lúc này.
6 cõi luân hồi có thật không?
Không có câu trả lời khoa học cho câu hỏi này, và bài viết không đưa ra phán quyết. Điều có thể nói chắc là tác giả không xem sáu cõi như sáu vùng đất nằm đâu đó để con người bị đày tới.
Ở chương «Sự thật sau cái chết – Linh hồn sẽ đi về đâu?», sách cho rằng sau khi chết, linh hồn «bắt sóng» với tầng năng lượng tương ứng với những gì mình đã gieo và đã sống, giống như sóng radio; nhưng nơi nào cũng là lớp học, không nơi nào là hình phạt. Chương ấy viết: “Không có địa ngục vĩnh cửu. Chỉ có những lớp học còn dang dở.”
Về nỗi lo bị «đọa» làm thú, mục «Hành trình tái sinh: một vòng xoắn tiến hoá với chiều tiến hoá là đi lên» cho rằng một linh hồn đã có đủ trải nghiệm trong những kiếp thú, cây cỏ, khoáng vật sẽ không tái sinh xuống lại chỉ vì vài lỗi lầm. Theo tác giả, lối nghĩ «giáng cấp» là cách diễn giải của nỗi sợ; linh hồn không bị trừng phạt, chỉ đứng yên trong lớp học hiện tại cho tới khi đủ tỉnh thức để bước lên tầng cao hơn.
Đây là quan điểm của tác giả. Các truyền thống khác có thể giảng khác, và mỗi người đọc có quyền giữ niềm tin của mình. Phần ai cũng có thể tự kiểm chứng là trạng thái tâm của chính mình hôm nay.
Đọc sáu cõi để tỉnh thức, không để sợ hãi
Ngay sau phần giải thích sáu cõi, chương sách có mục «Tôn giáo, tín ngưỡng – phải phân biệt giữa đường đi và sự thật». Tác giả viết rằng có những tôn giáo là ngọn đuốc giúp soi đường, nhưng cũng có những hệ thống niềm tin dùng nỗi sợ địa ngục và sự mê hoặc của thiên đường để kiểm soát hành vi. Theo tác giả, sự thật không hù dọa con người mà giải phóng họ. Mục kế tiếp nhắc người đọc cảnh giác với những ai dùng sự thần bí để mị dân, buôn thần bán thánh, hoặc chỉ đọc thuộc lòng mà không có thực chứng.
Đọc như vậy, sáu cõi trở thành một tấm gương hằng ngày hơn là một lời đe dọa. Lúc nóng giận, ta biết mình đang ở cõi Atula; lúc thèm muốn mãi không thấy đủ, ta biết mình đang ở cõi Ngạ quỷ. Nhận ra được là đã có một khoảng lùi để chọn khác đi.
«Khởi Chánh Nghiệp» còn đi thêm một bước: dù tâm dừng ở cõi nào trong sáu cõi, kể cả cõi Trời, người tu vẫn chưa đến sự giác ngộ trọn vẹn; tầm nhìn là vượt qua cả sáu. «Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2» nói điều tương tự ở mục «Bạn sẽ không cần phải tái sinh nữa»: khi mọi bài học đã hoàn tất, người ta nhận ra tất cả các cõi đều ở trong mình.
Thử trong 5 phút: hôm nay mình đã đi qua những cõi nào?
- Ngồi yên, thở chậm khoảng một phút.
- Nhớ lại ngày hôm nay và đánh dấu vài khoảnh khắc: lúc thấy đủ đầy, an vui (Trời); lúc bình thường mà tỉnh táo, học được điều gì đó (Người); lúc nóng giận, hơn thua (Atula); lúc sống theo quán tính (Súc sinh); lúc thèm muốn mãi không thấy đủ (Ngạ quỷ).
- Chọn một khoảnh khắc Atula hay Ngạ quỷ. Theo công thức «Sự kiện (+ Lựa chọn) + Phản ứng = Kết quả» trong chương «Mục đích của mọi mục đích», giữa sự kiện và phản ứng luôn có một khoảng trống để chọn. Nếu khi đó dừng lại một nhịp thở, điều gì có thể đã khác?
- Viết một việc nhỏ cho ngày mai, ví dụ thở một hơi trước khi trả lời tin nhắn làm mình bực.
- Khép lại bằng một lời cảm ơn cho khoảnh khắc tốt đẹp nhất trong ngày.
Nội dung mang tính chia sẻ – thực hành, không thay cho tư vấn chuyên môn. Nếu bạn đang ở trong đau khổ kéo dài, thấy bế tắc hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng ở một mình với điều đó: hãy nói ngay với người thân tin cậy và tìm tới nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý.
Hỏi – đáp
6 cõi luân hồi gồm những cõi nào?
Sáu cõi gồm Trời, Người, Atula, Súc sinh, Ngạ quỷ và Địa ngục. Trong sách «Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2», tác giả đọc chúng như sáu trạng thái tâm: an vui đủ đầy, trung đạo giữa lý trí và cảm xúc, sân hận hơn thua, sống theo bản năng, đói khát không bao giờ đủ, và đau đớn cùng cực.
Làm điều ác có bị đọa làm súc sinh không?
Theo sách, linh hồn không tiến hóa theo lối «giáng cấp»: người đã làm người sẽ không bị đọa làm thú chỉ vì vài lỗi lầm, mà chỉ đứng yên trong lớp học hiện tại cho tới khi đủ tỉnh thức. Súc sinh được hiểu là trạng thái sống theo bản năng. Đây là quan điểm của tác giả; các truyền thống khác có thể giảng khác.
Cõi nào thuận lợi nhất cho việc tu tập?
Sách gọi cõi Người là «cửa ngõ vàng», nơi có nhiều cơ hội học hỏi và tiến hóa nhất vì lý trí và cảm xúc cùng vận hành. Cõi Trời dễ chịu nhưng phước sẽ cạn nếu chỉ hưởng. Sách Khởi Chánh Nghiệp còn nhắc rằng tâm dừng ở cõi nào trong sáu cõi cũng chưa phải giác ngộ; tầm nhìn là vượt qua cả sáu.
Sáu cõi liên quan gì đến nghiệp?
Theo sách, mỗi cõi ứng với một trạng thái tâm, mà trạng thái tâm được nuôi bằng ý nghĩ, lời nói và việc làm hằng ngày. Tác giả xem nghiệp là cơ chế tự giáo dục chứ không phải hình phạt, nên sáu cõi được đọc như những lớp học: nhận ra mình đang ở đâu để học cho xong, không phải để sợ hãi.
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2: bài học, trích dẫn hay
Đọc thêm từ sách
- Trang sách Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 trên Inti Treasury: mục lục khối «Tái sinh» và phần đọc thử.
- Đọc trọn phần về khoảng trống giữa sự kiện và phản ứng trên Inti Treasury: Phản ứng – và sự làm chủ vận mệnh: Sự kiện + Phản ứng = Kết quả.
- Trang sách Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 trên Inti Books.
- Bài liên quan: Nghiệp và tái sinh là gì? và 7 cấp độ tiến hóa của linh hồn.
