Đam mê hay kỷ luật quan trọng hơn? Bài học từ ngọn nến

Chương 4 sách Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký dùng hình ảnh cây nến để trả lời câu hỏi đam mê hay kỷ luật quan trọng hơn: hai thứ bổ trợ nhau, và khi chưa có đam mê thì thói quen đi trước.

Mục lục

Theo chương 4 sách «Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký» của Tạ Minh Tuấn, đam mê và kỷ luật không phải để chọn một: đam mê quyết định bạn đi được bao xa, còn kỷ luật đã thành thói quen giữ bạn làm đều mỗi ngày. Chưa tìm ra đam mê thì đừng ngồi chờ; hãy rèn thói quen tốt trước.

Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký là một truyện kinh doanh, người kể là nhân vật Thành Toàn. Ở chương 4, «“Giữ lửa trong tim” bằng ngọn nến của vị giám đốc nhân sự», anh và người bạn đồng sáng lập Thành Nhân vừa thử cho học viên hỏi bài qua Skype thì vướng đủ thứ, mệt mỏi đến mức có lần to tiếng với nhau. Người thầy cũ của Thành Toàn, nay là giám đốc nhân sự của một tập đoàn lớn, mời hai người đi cà phê và hỏi vì sao họ mở trung tâm. Cả hai đáp là vì đam mê, nhưng khi được hỏi đam mê điều gì thì lúng túng. Bài học của chương bắt đầu từ đó.

Cây nến đam mê: lửa chỉ là phần nhìn thấy

Người thầy chỉ vào ngọn nến trên bàn và hỏi đam mê là phần nào của cây nến. Không phải ngọn lửa: lửa chỉ là biểu hiện, giống như khi có đam mê thì bên ngoài mình làm việc hăng say. Đam mê là phần sáp, nguyên nhân khiến lửa cháy. Và vì con người có rất nhiều thứ «na-ná-đam-mê», cần thêm một sợi chỉ dẫn đam mê tới một mục tiêu cuối cùng.

Cây nến của mỗi người dài ngắn khác nhau. Người có cây nến ngắn dễ «cả thèm chóng chán»: thấy ai làm gì cũng làm theo, gặp khó là bỏ. Người thầy kể một loạt phong trào mở quán rồi dẹp quán, và gọi lối làm ấy là thiên về «con buôn», tức buôn thứ gì đó để có tiền mà không cần đam mê với nó; còn người mà sách gọi là «doanh nhân» thường có một đam mê cụ thể.

Đam mê kết quả và đam mê quá trình

Hai nhân vật trả lời thật lòng: Thành Toàn mê công việc giảng dạy và kinh doanh giáo dục, Thành Nhân mê tiền và thành công. Người thầy chia đam mê thành hai loại. Đam mê kết quả là mê tiền và thành công, làm ngành gì cũng được; nhiều người chỉ có loại này vẫn thành công, nhưng sách nhắc phải cẩn thận để khỏi trượt thành «con buôn». Đam mê quá trình là mê một lĩnh vực, một chuyên ngành hay một sản phẩm cụ thể.

Từ đó sách nêu hai cách để thành công: thử nhiều việc, việc này không thành thì chuyển sang việc khác; hoặc chỉ làm một việc, cách này không thành thì đổi cách khác cho tới khi thành. Cách thứ hai chỉ có ý nghĩa khi bạn làm trong «vùng đam mê», vì chính đam mê tiếp năng lượng cho sự kiên trì và kỷ luật. Theo sách, đam mê với kiên trì, đam mê với kỷ luật là những cặp bổ trợ cho nhau.

«Đam mê quyết định giới hạn thành công.» – Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký, chương 4

Thói quen: thứ sách đặt trên cả đam mê

Thành Nhân hỏi: nếu đam mê quyết định thành công thì hẳn nó là mạnh nhất? Người thầy lắc đầu. Nến hết thì lửa tắt; muốn lửa không bao giờ tắt, cách đơn giản hơn cả là đừng phụ thuộc vào lửa. Ông hỏi hai người có đam mê đánh răng không. Không ai đam mê, vậy mà ngày nào cũng đánh răng, và đánh tốt. Điều giữ họ làm đều đặn chính là thói quen.

Sách cho rằng người thành công biết về đam mê, còn người rất thành công có thêm sức mạnh của thói quen tốt, thậm chí thói quen đi trước, đam mê theo sau. Vì vậy, trước khi tìm ra đam mê, hãy rèn thật nhiều thói quen tích cực, có kỷ luật, và đưa việc kinh doanh vào một «guồng máy thói quen»: làm liên tục, đều đặn.

«Kỷ luật là làm những điều ta không thích, nhưng nó có ích.» – Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký, chương 4

Sách còn nói thói quen dẫn lối đam mê. Ví dụ quen thuộc là chạy bộ buổi sáng: những ngày đầu, ai cũng mê cái giường hơn đôi giày chạy; nhưng sau một thời gian đều đặn, cơ thể tự thức dậy đúng giờ, bỏ một buổi lại thấy thiếu. Khi thói quen tốt đã hình thành, ta nhận được lợi ích từ nó, và đam mê có thể lớn dần từ chính việc làm đều đặn ấy.

Vậy đam mê hay kỷ luật quan trọng hơn?

Gom các ý của chương 4 lại, câu trả lời của sách có ba lớp:

  1. Đam mê đặt giới hạn. Nó quyết định bạn đi được bao xa, kiên trì được bao lâu, như nhiên liệu cho một con tàu. Vì vậy sách khuyên người làm kinh doanh xây doanh nghiệp trong vùng đam mê của mình.
  2. Kỷ luật giữ nhịp. Thói quen có kỷ luật giúp bạn làm đều cả những việc chưa thích, và sách coi đó là thứ năng lượng còn mạnh hơn đam mê. Người rất thành công có cả hai.
  3. Khi chưa có đam mê, kỷ luật đi trước. Đừng ngồi chờ đam mê tìm đến. Hãy tựa vào đam mê kết quả để có động lực, rèn thói quen tốt, và để thói quen dẫn đường.

Ở chương 8, khi ghép sáu chìa khoá thành La Bàn Khởi Nghiệp, sách nhắc lại rằng đam mê cũng giúp ta duy trì kỷ luật và sự kiên trì. Hai thứ nuôi nhau chứ không loại trừ nhau. Sách cũng thẳng thắn rằng không có công thức nào để tìm ra đam mê: hành động không chắc giúp bạn tìm thấy nó, nhưng không hành động thì chắc chắn không tìm thấy.

Thử trong 5 phút: bốn câu hỏi và một thói quen nhỏ

Cuối buổi cà phê, người thầy để lại bốn câu hỏi. Ban biên tập diễn đạt lại như sau để bạn tự trả lời:

  • Nếu đã có rất nhiều tiền, bạn vẫn muốn dành thời gian cho việc gì nhất?
  • Nếu áp lực trong công việc không đến từ chuyện kiếm tiền, bạn sẽ chọn làm gì?
  • Việc gì bạn muốn làm kể cả khi không được trả tiền?
  • Việc gì bạn sẵn lòng bỏ tiền ra để được làm?

Sau đó, chọn một thói quen nhỏ gắn với ý tưởng bạn đang theo, chẳng hạn mỗi sáng dành 20 phút gọi cho một khách hàng hoặc viết một trang ghi chép, và làm vào cùng một giờ. Mỗi tối ghi một dòng: hôm nay việc nào khiến bạn muốn làm tiếp. Nếu muốn đọc thêm cách tác giả đặt đam mê cạnh thế mạnh, nhu cầu thị trường và tác động xã hội, xem trích đoạn «vùng tỏa sáng» và chuyện chọn ngành từ sách Trước Bình Minh Luôn Là Đêm Tối, cuốn mà hai nhân vật gọi là sách gối đầu giường.

Nếu bạn đang cân nhắc mở việc kinh doanh, bài khởi nghiệp cần chuẩn bị gì có thêm câu hỏi về mục tiêu cá nhân, còn bài 7 nguyên nhân thất bại khi khởi nghiệp bàn về rủi ro chạy theo xu hướng. Nội dung này mang tính chia sẻ từ sách, không thay cho tư vấn nghề nghiệp hay tâm lý; nếu cảm giác chán nản, mất động lực kéo dài, hãy dừng lại và tìm người hướng dẫn phù hợp.

Hỏi – đáp

Đam mê hay kỷ luật tốt hơn khi mới khởi nghiệp?

Theo chương 4 sách Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký, không nên xem hai thứ là đối lập. Đam mê quyết định giới hạn bạn đi được bao xa; kỷ luật, khi đã thành thói quen, giữ bạn làm đều mỗi ngày. Khi mới bắt đầu mà chưa rõ mình đam mê gì, sách khuyên xây thói quen có kỷ luật trước, vì thói quen có thể dẫn lối đam mê.

Đam mê kết quả và đam mê quá trình khác nhau thế nào?

Đam mê kết quả là mê tiền và thành công, làm ngành nào cũng được. Đam mê quá trình là mê một lĩnh vực, một chuyên ngành hay một sản phẩm cụ thể. Trong truyện, Thành Nhân có đam mê kết quả, còn Thành Toàn mê giảng dạy và kinh doanh giáo dục. Sách không chê đam mê kết quả, nhưng nhắc người chỉ có loại này cẩn thận để khỏi thành «con buôn».

Chưa tìm ra đam mê thì có nên khởi nghiệp không?

Sách khuyên đừng vì chưa có đam mê mà đứng yên. Người chưa tìm ra đam mê quá trình có thể tựa vào đam mê kết quả để có động lực, đồng thời rèn thói quen tốt mỗi ngày. Sách cũng nói không có công thức tìm ra đam mê: hành động không chắc giúp bạn tìm thấy, nhưng không hành động thì chắc chắn không tìm thấy. Bốn câu hỏi ở cuối chương giúp bạn tự dò.

Vì sao sách nói thói quen có thể dẫn lối đam mê?

Vì thói quen giúp ta làm đều cả những việc chưa thích, như đánh răng mỗi sáng. Sách lấy ví dụ chạy bộ: ban đầu ai cũng mê cái giường hơn, nhưng sau một thời gian đều đặn, cơ thể tự thức dậy và bỏ một buổi lại thấy thiếu. Khi thói quen tốt đã hình thành, ta nhận được lợi ích từ nó, và đam mê có thể lớn lên từ chính việc làm đều đặn ấy.

Bài liên quan: Vùng tỏa sáng là gì? Công thức 4 yếu tố chọn ngành, chọn nghề · La Bàn Khởi Nghiệp là gì? 6 chìa khoá chọn ý tưởng kinh doanh

Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Khởi Nghiệp Phiêu Lưu Ký: mạch truyện và 6 bài học

Đọc thêm từ sách