Không. Theo sách The Path – Con Đường Khai Tâm của Tạ Minh Tuấn, buông bỏ khác vứt bỏ: buông bỏ đi cùng việc học xong bài học, còn nhân danh buông bỏ để rời mọi trách nhiệm chỉ là vứt bỏ. Tác giả tóm lại ở chương 12 rằng tâm linh chính là trách nhiệm.
Chương 12 «Tâm linh vẫn tiếp tục tiến hóa» viết tại thành Ca Tỳ La Vệ, nơi thái tử Tất Đạt Đa rời cung qua cổng Đông. Bài viết đi qua phân biệt buông bỏ – vứt bỏ của chương này, hai câu tác giả dùng để tự nhắc, ý nghĩa của câu «tâm linh là trách nhiệm» trong đời thường, và một bài tập nhỏ để tách phần nên buông khỏi phần nên giữ.
Buông bỏ và vứt bỏ: phân biệt ở cổng Đông thành Ca Tỳ La Vệ
Ngồi thiền trước cổng Đông, nơi thái tử rời kinh thành để tìm đạo, tác giả nhận xét rằng nhiều thế hệ người tu sau này «noi gương» Đức Phật, nhân danh hai tiếng buông bỏ mà vứt bỏ mọi trách nhiệm trong đời sống thế gian. Ông ví điều đó với một bạn trẻ thấy Bill Gates bỏ học đại học mà thành công, liền tin rằng muốn thành công thì mình cũng phải bỏ học: chỉ mới thấy một mảnh nhỏ của sự thật mà tưởng đó là toàn bộ. Ông nói rõ đây chỉ là ẩn dụ, không nhằm so sánh hai con người.
Theo tác giả, Đức Phật buông được vật chất, danh tiếng, địa vị vì Ngài đã «tốt nghiệp» những bài học ấy. Ai chưa học xong bài học về vật chất rồi cũng sẽ gặp lại nó; khi đó, lời tuyên bố «tôi đã buông» có thể chỉ là cái buông giả tạo, kể cả khi chính người nói không nhận ra. Buông khi chưa học xong, theo sách, chỉ là đi từ ảo tưởng này sang ảo tưởng khác.
Hai câu tự nhắc trước khi buông
Tác giả gọi hai câu sau là «thần chú» để tự nhắc mình. Câu thứ nhất: “Đã học xong bài học chưa mà đòi buông?” Nếu chưa, bài học sẽ quay lại dưới một hình thức khác. Câu thứ hai: “Trách nhiệm mà không dính mắc”, mà ông diễn đạt thêm là không dính mắc cũng không chối bỏ.
The Path không giảng dài hai câu này, mà cho biết những ý ấy được viết chi tiết ở mục «Đối thoại với tu sĩ» trong Hành Trình Thức Tỉnh. Ở đó, nhân vật Thành Toàn giải thích: có trách nhiệm là vẫn làm hết mình, hết sức, nhưng không mong cầu, không kỳ vọng, không để cảm xúc phụ thuộc vào kết quả. Chưa học xong mà buông thì không phải «tốt nghiệp» mà là «bỏ học», rồi sẽ phải học lại. Và «tùy duyên» không phải là ra sao thì ra, mà là hiểu rõ mục tiêu, nỗ lực hết mình ở hiện tại, đôi khi phải «tạo duyên» trước rồi mới «tùy duyên».
«Tâm linh chính là trách nhiệm» nghĩa là gì trong đời thường
“Tâm linh, chính là trách nhiệm.”
— The Path – Con Đường Khai Tâm, chương 12
Câu này khép lại đoạn tác giả bàn về bốn giai đoạn đời người trong quan niệm của người Ấn, ngay sau khẳng định rằng tu tập không có nghĩa là nhân danh buông bỏ để vứt bỏ trách nhiệm. Đọc theo mạch sách, thước đo của đời sống tâm linh không phải là mình đã rời bỏ được bao nhiêu thứ, mà là mình mang những gì thuộc về mình bằng thái độ nào: gia đình, công việc, lời hứa, những người đang dựa vào mình.
Chương 3 «Khởi nguồn của yoga» nói thêm một vế. Có người nhân danh buông bỏ để trốn chạy khỏi vật chất, nhưng trong lòng chưa từng buông được. Tác giả ghi nhận vẫn có nhiều vị tu hành sống khiêm hạ, giản dị, đáng quý, đồng thời cho rằng một con người tâm linh hoàn toàn có thể thịnh vượng; nghèo khó, khổ sở vẫn chỉ là một thái cực. Ở chương 12, ông kể mình muốn cúng dường chút tiền cho hai vị sư đã từ bỏ vật chất để tu hành, còn bản thân ông chọn con đường cân bằng, vẫn làm việc để lo cho đời sống giản dị của mình và những người mình đang nuôi dưỡng. Hai lựa chọn, cả hai đều được tôn trọng.
Buông kết quả, không buông phần việc của mình
Ngay trước đoạn kể chuyến đi Ca Tỳ La Vệ, sau một ngày đi từ nơi Đức Phật nhập diệt tới nơi Ngài đản sinh, tác giả viết một đoạn ngắn về «dòng chảy». Hãy phát một ý nguyện đúng đắn, tốt lành, sống trọn chánh niệm trong hiện tại, nỗ lực hết mình, đủ đầy trách nhiệm, rồi để phần còn lại cho duyên nghiệp vận hành. Đọc cạnh hai câu tự nhắc ở trên, đó là chỗ chữ «buông» nằm đúng vị trí: buông sự bám víu vào kết quả, không buông những việc mình có trách nhiệm làm.
Buông là thả lỏng bàn tay đang nắm chặt kết quả, không phải buông rơi những người đang nắm tay mình.
Áp vào đời thường, muốn nghỉ một công việc chưa hẳn là vứt bỏ, nếu mình đã làm tròn phần bàn giao và đã học được điều công việc ấy dạy. Muốn bớt lo cho con không có nghĩa là thôi chăm sóc, mà là chăm sóc hết lòng mà không bắt con phải thành đúng như mình mong. Câu hỏi luôn là: mình đang thả điều gì, và mình có đang bỏ lại ai không?
Thử trong 5 phút: tách «buông» khỏi «bỏ»
- Viết ra một điều bạn đang muốn buông: một mối quan hệ, một công việc, một kỳ vọng.
- Tự hỏi câu thứ nhất của sách: bài học ở đây là gì, và mình đã học xong chưa? Nếu nghĩ đến nó mà lòng còn nặng oán trách, có thể bài học vẫn còn đó.
- Liệt kê phần trách nhiệm còn lại: việc cần bàn giao, lời hứa cần giữ, người đang dựa vào mình.
- Gạch chân phần có thể buông ngay hôm nay: sự so đo, nỗi sợ người khác nghĩ gì, đòi hỏi kết quả phải như ý.
- Chọn một việc nhỏ có trách nhiệm để làm trong tuần này, và một sự bám víu để thả ra.
Giữ trách nhiệm không có nghĩa là chịu đựng một mối quan hệ gây tổn hại hay làm việc đến kiệt sức. Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh như vậy hoặc thấy bế tắc kéo dài, hãy tìm người hỗ trợ chuyên môn; nội dung bài là chiêm nghiệm của tác giả, không thay cho tư vấn tâm lý hay pháp lý.
Hỏi – đáp
Buông bỏ có phải là từ bỏ trách nhiệm không?
Không. Chương 12 của The Path – Con Đường Khai Tâm phân biệt buông bỏ với vứt bỏ: nhân danh buông bỏ để rời mọi trách nhiệm là vứt bỏ, và bài học chưa học xong rồi sẽ quay lại. Tác giả Tạ Minh Tuấn tóm lại rằng tâm linh chính là trách nhiệm; buông là thả sự bám víu, không phải thả phần việc của mình.
Buông bỏ nhưng vẫn giữ trách nhiệm là thế nào?
Sách gọi đó là trách nhiệm mà không dính mắc, hay không dính mắc cũng không chối bỏ. Bạn vẫn làm hết sức phần việc thuộc về mình, với gia đình, công việc, lời hứa, nhưng không bám vào kết quả và không để cảm xúc lệ thuộc vào được mất. Phát ý nguyện đúng, nỗ lực hết mình, rồi để phần còn lại cho duyên nghiệp vận hành.
Tâm linh là trách nhiệm nghĩa là gì?
Theo mạch chương 12, thước đo của tu tập không phải là rời bỏ được bao nhiêu thứ, mà là cách mình mang những gì thuộc về mình. Tác giả dẫn quan niệm bốn giai đoạn đời người của người Ấn, rồi khẳng định từ kinh nghiệm của mình rằng tu tập không có nghĩa là nhân danh buông bỏ để vứt bỏ mọi trách nhiệm.
Làm sao biết mình đã học xong bài học để buông?
Theo mục «Đối thoại với tu sĩ» trong Hành Trình Thức Tỉnh, khi đã học xong, việc buông diễn ra tự nhiên, không cần gồng ép. Sách lấy ví dụ một cặp đôi từng oán hận nhau nhiều năm; khi thật sự học được bài học, họ bình an và nhẹ nhàng buông tha cho nhau. Nếu còn phải cố ép mình buông, có thể bài học vẫn còn đó.
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách The Path – Con Đường Khai Tâm: nội dung và bài học
Đọc thêm từ sách
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Treasury: giới thiệu, mục lục và phần đọc thử.
- Về buông xả như một thực hành quan sát: đọc trọn phần «Quan sát: cánh cổng đầu tiên của thức tỉnh – và nghệ thuật buông xả» trên Inti Treasury, trích từ Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2.
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Books.
- Bài liên quan: Trưởng thành tâm linh là gì? 6 dấu hiệu đo bằng phẩm chất
