Cái tôi tâm linh là bản ngã đổi dạng qua việc tu tập: tu không để tốt hơn mà để hơn người, để thắng, để thấy mình đã giác ngộ. Sách The Path – Con Đường Khai Tâm của Tạ Minh Tuấn xem nó vi tế và nguy hiểm hơn cái tôi vật chất.
Khái niệm này xuất hiện nhiều lần trong The Path, và cũng có mặt trong Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình cùng bản mini về bảy luân xa của Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2. Bài viết gom lại cách các cuốn sách định nghĩa nó, những dấu hiệu sách nêu ra, và hướng sách gợi ý để làm việc với nó.
Từ cái tôi vật chất đến cái tôi tâm linh
Ở chương 3 «Khởi nguồn của yoga» của The Path, viết tại Isha Yoga Center, tác giả nói về ba thử thách lớn của người tu: Dục, Vật chất và cái Tôi. Cái Tôi, theo sách, là thói quen vơ mọi thứ vào mình, đồng nhất mình với những gì vốn không phải là mình. Người tu có thể trông như đã buông cái tôi vật chất như tiền bạc, danh vọng, nhưng thật ra chỉ đổi hình thức, “chỉ chuyển đổi chứ không chuyển hóa, tức là bình mới rượu cũ”. Cái tôi tâm linh sinh ra từ đó khó thấy hơn, và theo tác giả, nó có thể dẫn tới những lối nghĩ cực đoan, cuồng tín.
Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình nói cùng ý bằng một ví dụ đời thường ở Tuần 7 «Thành toàn». Một người quyết định buông hết để sống như người tu, rồi ra đường thấy một chàng trai lái siêu xe và nghĩ thầm rằng anh ta thật vô minh, còn chìm đắm trong vật chất. Ngay khoảnh khắc chia mình cao, người thấp ấy, tình thương đã biến mất; cái tôi vật chất đã chuyển thành cái tôi tâm linh.
“…cái tôi đã không thực sự mất đi, mà chỉ chuyển sang trạng thái vi tế hơn…”
— Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình, Tuần 7 «Thành toàn»
6 dấu hiệu của cái tôi tâm linh
Các dấu hiệu dưới đây được gom từ những tình huống tác giả ghi lại trong sách. Chúng không dùng để chấm điểm ai, mà để mỗi người tự soi mình.
- Tu để hơn người, để thắng. Chương 2 «Thiền định tại thung lũng Kim tự tháp» gọi thẳng tên việc người tu chỉ muốn vượt trội, muốn thắng thay vì tu để thấy sự thật. Chương 9 «Hạt giống giác ngộ ở trong tâm» nói thêm về người học đạo càng học càng ham tranh luận cho thắng, mà không thực hành tới nơi tới chốn điều mình tranh luận.
- Cho rằng chỉ con đường mình đi là đúng. Cũng ở chương 2, tác giả xem việc nghĩ chỉ đường mình tốt, mọi đường khác đáng lên án là cái bẫy nhiều người tu đã mắc phải. Bản mini Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 có một tên gọi gần với điều này: tư duy cục bộ, tức cái nhìn phân biệt, tự tôn, không thấy bức tranh toàn thể.
- Phán xét người chưa tu và thấy mình cao hơn. Như ví dụ chiếc siêu xe ở trên. Ở chương «Trí tuệ nhân quả – trí tuệ bên trong – trí tuệ của sự tự giáo dục và tiến hoá tâm linh» của Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2, tác giả cũng nhắc: khi thấy mình cao hơn người thân, nên dè chừng, vì có khi chính mình mới là người đang lơ lửng.
- Tu tập để trình diễn. Ở chương 3, tác giả nhận xét có người tập yoga chỉ để làm được những tư thế khó rồi khoe hình, qua đó nuôi bản ngã tâm linh vi tế. Sách không cấm chia sẻ thành tựu, chỉ hỏi ý nguyện: để truyền cảm hứng hay để vun bồi cái tôi.
- Tưởng mình đã xong. Chương Luân xa 7 trong bản mini tả cái tôi tâm linh là thứ tưởng như đã giác ngộ nhưng vẫn còn phân biệt, và nhắc rằng bài học cũ có thể quay lại ở một tầng sâu hơn.
- Tách mình vào một bong bóng tâm linh. Chương 3 của The Path cảnh báo việc dựng một lớp ảo tưởng hào nhoáng rồi tự nhốt mình trong đó: càng tô vẽ càng mất kết nối với cái thật bên trong, càng thấy trống rỗng.
Vì sao cái tôi tâm linh khó nhận ra?
Vì nó không ồn ào. Chương Luân xa 7 trong bản mini Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 đặt hai loại cái tôi ở hai tầng: cái tôi vật chất gắn với luân xa 3, dễ thấy; cái tôi tâm linh gắn với luân xa 7, ngấm ngầm hơn. Sách viết: “Cái tôi ở luân xa 7 là cái tôi cuối cùng – cái tôi tâm linh.” Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình, ở Tuần 5, cũng xếp cái tôi và sự dính mắc vào điều làm luân xa 7 tắc nghẽn, và nói cả hai dạng cái tôi đều khiến người tu không đi xa hơn được.
Nếu bạn mới làm quen với cách các sách này dùng bảy luân xa như một bản đồ bài học, bài 7 luân xa là gì? trên Inti Books giới thiệu khung khái niệm và cách đọc an toàn.
Luân xa trong bài được trình bày như góc nhìn tâm linh của tác giả, không phải kiến thức y khoa; nội dung mang tính chia sẻ – thực hành, không thay cho tư vấn chuyên môn.
Làm việc với cái tôi tâm linh thế nào?
Hướng The Path đưa ra ở chương 3 khá rõ: con đường này không phải để tô vẽ, phóng đại cái tôi, cũng không phải để tìm cách tiêu diệt nó, mà là học và thấu hiểu để dùng được cái tôi, rồi chuyển hóa nó, không tạo thêm sự chia biệt. Ở Pyramid Valley (chương 2), tác giả để ý chiếc sân khấu trong phòng thiền được đặt ở một góc chứ không ở trung tâm, và xem đó là dấu hiệu của sự khiêm nhường, không tô vẽ bản ngã tâm linh.
Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình bổ sung vài thước đo thực tế ở Tuần 7: giữ sự khiêm hạ và tâm quân bình, không sa đà tranh luận hơn thua, đúng sai; tôn trọng chương trình tiến hóa của người khác. Khi còn khó chịu vì một ai đó, theo sách, bên trong mình vẫn còn phần chưa thật sự buông được.
Cũng đừng đi sang thái cực ngược lại. Ở chương 8, viết tại New Delhi, tác giả chỉ ra lằn ranh giữa cái tôi tâm linh kiêu hãnh, ngã mạn và cảm giác mình thật nhỏ bé, tội lỗi, kém cỏi; theo sách, sự thật thường nằm ở giữa, ở trung đạo. Nhận ra cái tôi của mình là để sống nhẹ hơn, không phải để tự trách.
Thử trong 5 phút: soi một lần phán xét
- Ngồi yên, thở chậm vài hơi cho tâm lắng xuống.
- Nhớ lại một lần gần đây bạn thấy mình hiểu đạo hơn ai đó, hoặc khó chịu vì người khác chưa tỉnh.
- Tự hỏi: lúc ấy trong mình có tình thương, hay có sự chia cao thấp?
- Hỏi tiếp: điều gì ở người kia làm mình khó chịu, và nó có đang chạm vào điều gì chưa được chuyển hóa trong mình không?
- Viết một câu tôn trọng hành trình riêng của người ấy, rồi thở ba hơi chậm để kết thúc.
Bài tập này không nhằm tìm lỗi. Nó chỉ giúp bạn nhận ra lúc cái tôi đổi áo; theo The Path, có thấu hiểu cái tôi thì mới biết cách chuyển hóa nó. Nếu bạn đang ở giai đoạn đầu của hành trình, bài Dấu hiệu thức tỉnh tâm linh trên Inti Books có thể giúp bạn định vị mình trước.
Hỏi – đáp
Cái tôi tâm linh là gì?
Theo The Path – Con Đường Khai Tâm, đó là cái tôi đổi dạng qua việc tu tập: người tu tưởng đã buông cái tôi vật chất, nhưng lại nuôi mong muốn hơn người, muốn thắng, muốn được xem là đã tiến xa. Tác giả Tạ Minh Tuấn cho rằng nó vi tế, khó tự nhận ra, và nguy hiểm hơn cái tôi vật chất vì có thể dẫn tới lối nghĩ cực đoan.
Dấu hiệu nhận biết cái tôi tâm linh là gì?
Các sách của tác giả nêu mấy biểu hiện: tu để hơn người hay để thắng khi tranh luận; tin chỉ con đường mình đi là đúng; phán xét người chưa tu và thấy mình cao hơn; tập luyện để trình diễn; tưởng mình đã xong bài học; tự cô lập trong một bong bóng tâm linh. Đây là gợi ý để tự soi mình, không phải để dán nhãn người khác.
Cái tôi tâm linh khác cái tôi vật chất như thế nào?
Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình chia cái tôi làm hai dạng: cái tôi vật chất gắn với tài sản, danh tiếng, địa vị, dễ nhận diện; cái tôi tâm linh vi tế hơn, thường lộ ra qua sự phán xét người khác. Bản mini Bạn Luôn Có Cơ Hội Thứ 2 đặt chúng ở luân xa 3 và luân xa 7. Cả hai đều là bản ngã, chỉ khác lớp áo bên ngoài.
Có nên cố diệt cái tôi không?
The Path cho rằng không. Chương 3 viết con đường này không phải để phóng đại cái tôi, cũng không phải để tìm cách tiêu diệt nó, mà để học và thấu hiểu, dùng được cái tôi rồi chuyển hóa. Sách cũng nhắc tránh thái cực tự thấy mình nhỏ bé, tội lỗi; thước đo nên là phẩm chất, sự khiêm hạ và lòng tôn trọng hành trình của người khác.
Bài liên quan: Trưởng thành tâm linh là gì? 6 dấu hiệu đo bằng phẩm chất · Thức tỉnh và tỉnh thức khác nhau như thế nào? Vì sao cần cả hai
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách The Path – Con Đường Khai Tâm: nội dung và bài học
Đọc thêm từ sách
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Treasury: phần giới thiệu, các khái niệm chính và phần đọc thử.
- Cái tôi tâm linh trong bản mini về bảy luân xa: đọc trọn phần Luân xa 7 – cánh cửa trở về nguồn (phần 1) trên Inti Treasury.
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Books.
