«Khởi Chánh Nghiệp: Đưa phẩm chất của Đức Phật vào sự nghiệp» của Tạ Minh Tuấn là sách giáo lý Phật học căn bản viết cho người kinh doanh và người đi làm, giảng Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, Thập nhị nhân duyên bằng ngôn ngữ công việc. Bài này gom 14 câu trích nguyên văn, xếp theo bốn chủ đề: tên sách và ý thức, vấn đề và tầm nhìn, hành động và nghề nghiệp, chánh niệm và con đường.
Mỗi câu được chép đúng từng chữ theo bản in năm 2022, ghi rõ chương, kèm vài dòng của ban biên tập Inti Books về mạch văn quanh câu. Bài chỉ chọn câu do chính tác giả viết, không chọn những đoạn sách dẫn lời người khác.
Từ Phần 1 «Thánh đạo»: tên sách, ý thức và bài học
«Khởi chánh nghiệp chính là những thực hành để áp dụng phẩm chất của Đức Phật vào khởi nghiệp và sự nghiệp.»
Chương 3 – Ba lần chuyển pháp luân
Câu nằm cuối chương 3. Tác giả giải thích chữ «nghiệp» ở đây vừa là khởi nghiệp vừa là sự nghiệp; nếu gọi «Chánh khởi nghiệp» thì sách chỉ còn dành cho người lập doanh nghiệp, nên tên sách là «khởi» lên một «chánh nghiệp».
«Nếu là một người bắt đầu bước chân vào con đường khởi nghiệp thì họ không chỉ khởi nghiệp, cũng không “tạo nghiệp”, họ khởi chánh nghiệp.»
Chương 2 – Hai loại sự thật
Chương 2 cho rằng học Phật là học theo phẩm chất của vị Phật. Tác giả phác chân dung người sống bằng phẩm chất ấy: người kinh doanh, người mới lập nghiệp, người làm công ăn lương. Cách chơi chữ «khởi nghiệp – tạo nghiệp» gói ý của tên sách.
«Sự chuyển hóa có thể diễn ra ngay trong một quyết định, ngay trong ngày hôm nay. Quyết định quan trọng nhất là quyết định của ngày hôm nay.»
Chương 1 – Một món quà của Vũ trụ: Ý thức
Chương 1 kể chuyện Đức Phật bình thản trước một tên cướp cầm dao, và tên cướp quỳ xuống xin làm đệ tử. Tác giả rút ra rằng sự chuyển hóa không có giới hạn, rồi nói rõ: muốn giữ được nó thì cần thực hành rất nhiều.
«Cách duy nhất và tốt nhất để buông bỏ, không phải là trốn tránh và bỏ chạy, mà là đối diện và tốt nghiệp bài học!»
Chương 1 – Một món quà của Vũ trụ: Ý thức
Câu khép đoạn bàn về chữ «buông bỏ» ở cuối chương 1, nơi tác giả hiểu tái sinh như một cơ hội được làm lại chứ không phải một sự trừng phạt. Theo sách, khi chưa học xong bài học của mình thì chưa có gì thật sự được buông bỏ.
Bốn câu trên nằm trong ba chương đầu, đã mở đọc trọn trên Inti Treasury: đọc trọn phần Một món quà của Vũ trụ: Ý thức và lối sống tỉnh thức (chương 1) và Hai loại sự thật và ba lần chuyển pháp luân (chương 2 và 3).
Vấn đề, nguyên nhân gốc rễ và tầm nhìn
Chương 4 đặt bốn sự thật Khổ, Tập, Diệt, Đạo cạnh ngôn ngữ quản trị; ba câu dưới đây lấy từ mục Tập đế và Diệt đế.
«Khi bạn xử lý chỉ ở phần ngọn, vấn đề sẽ luôn tái đi tái lại. Xử lý vấn đề ở gốc, bạn chỉ cần xử lý một lần cho mãi mãi.»
Chương 4 – Tứ diệu đế, mục Tập đế
Hai câu đứng ngay sau ví dụ 5 Why(s) ở một nhà máy hay xảy ra tai nạn lao động: hỏi «tại sao» năm lần mới thấy gốc là nơi làm việc chưa có chỗ gá dụng cụ. Mục Tập đế còn dùng 8M và biểu đồ xương cá để tìm nguyên nhân gốc rễ.
«Giấc mơ thì có quyền mơ hồ. Còn tầm nhìn thì phải cụ thể và rõ ràng.»
Chương 4 – Tứ diệu đế, mục Diệt đế
Tác giả đặt Niết bàn của người tu cạnh tầm nhìn của người làm kinh doanh. Theo sách, tầm nhìn là bức tranh xa nhất mình còn thấy rõ; gần hơn là các mục tiêu, xa hơn mà mờ đi là giấc mơ.
«Nếu một tầm nhìn chỉ tốt cho người này và gây hại cho người khác, đó không phải là tầm nhìn của khởi chánh nghiệp.»
Chương 4 – Tứ diệu đế, mục Diệt đế
Câu đến sau bài tập nhắm mắt tự hỏi về bức tranh xa nhất của công ty và của chính mình. Ngay sau đó tác giả nhắc chuyện Đức Phật chứng nghiệm Niết bàn rồi ở lại giảng dạy, và kết rằng một tầm nhìn tốt là tốt cho tất cả. Đọc thêm bài Tứ diệu đế trong kinh doanh.
Hành động và nghề nghiệp theo Bát chánh đạo
Ba câu tiếp theo thuộc nhóm Giới của Bát chánh đạo trong chương 5.
«Nói một cách vắn tắt hơn, chánh nghiệp là mọi hành động tốt cho mình và người, không hại mình và không hại người.»
Chương 5 – Bát chánh đạo, mục Chánh nghiệp
Theo sách, chữ «nghiệp» ở chi này là hành động, và chánh nghiệp là hành động giữ được năm giới. Câu trên gói định nghĩa ấy lại, trước khi tác giả đặt nó cạnh «nguyên tắc vàng»: điều mình không muốn người khác làm cho mình thì đừng làm với người khác.
«Hãy nghiêm khắc với chính mình, nhưng đừng quá phán xét, đừng có mặc cảm tội lỗi quá nhiều, vì điều đó không thực sự cần thiết.»
Chương 5 – Bát chánh đạo, mục Chánh mạng
Mục Chánh mạng bàn về nghề nghiệp chân chánh: không phạm năm giới và không khiến người khác phạm giới. Câu này dành cho người đang sống bằng một nghề chưa hợp. Theo tác giả, điều quyết định là ý nguyện thật lòng muốn thay đổi, và sự thay đổi có thể đi từng bước.
«Để kinh doanh không để lại nghiệp quả. Để kinh doanh giúp ta phát triển phẩm chất. Để kinh doanh giúp ta tiếp tục tiến hóa.»
Chương 5 – Bát chánh đạo, mục Chánh mạng
Ba câu khép lại chuyện một nữ doanh nhân làm ví da: được người thầy tâm linh khuyên chuyển hóa từng bước thay vì đóng cửa ngay, cô dần chuyển sang làm ví từ thực vật. Đó là ví dụ minh hoạ cho việc thay đổi từng bước, không phải lời hứa về kết quả kinh doanh.
Chánh niệm, ý nguyện và con đường
«Mỗi khi chánh niệm, bạn ngay lập tức hạnh phúc. Nơi nào chánh niệm hiện diện, nơi đó hạnh phúc hiện diện.»
Chương 5 – Bát chánh đạo, mục Chánh niệm
Sách hiểu chánh niệm là sống với hiện tại, nhận biết điều đang diễn ra ở đây và bây giờ, đi cùng một lối sống đúng. Theo tác giả, khi ta hiện diện trọn vẹn, hối tiếc về quá khứ hay lo nghĩ về tương lai không còn ngăn ta với hạnh phúc.
«Ý nguyện giống như đầu vào, tư duy là quy trình sản xuất, và nghiệp quả hay số phận chính là kết quả.»
Chương 5 – Bát chánh đạo, mục Chánh tư duy
Tác giả mượn nguyên lý GIGO, «rác vào thì rác ra», để nói về chánh tư duy. Ví dụ đi kèm là hai nhà khởi nghiệp cùng muốn làm giàu, một người bất chấp tất cả, một người để giúp gia đình, quê hương: hai ý nguyện cho ra hai bản kế hoạch khác hẳn.
«Không phải là nhân danh vật chất mà phủ nhận tinh thần, hay nhân danh tinh thần để trốn chạy vật chất.»
Chương 9 – Thiền Thức tỉnh
Chương 9 giới thiệu Thiền Thức tỉnh như con đường hợp nhất giữa đời và đạo: vẫn làm tròn các vai trò hiện tại, chỉ mang thêm giá trị tâm linh vào đó. Ngay sau câu này, sách gọi cả hai lối nghiêng lệch là thái cực; con đường chính giữa mới là trung đạo.
«Phần thưởng thực ra không nằm ở cuối con đường. Chính con đường là phần thưởng.»
Chương 11 – Chánh niệm trong đời sống hằng ngày
Đoạn này đến sau danh sách việc thường ngày để tập nhận biết, từ lúc ăn, lúc đi tới lúc họp với cấp trên, cấp dưới. Tác giả ví tu tập như chăm một khu vườn: hôm nay chăm xong, ngày mai lại chăm tiếp, không có điểm «xong» như ta tưởng.
Nội dung mang tính chia sẻ – thực hành, không thay cho thăm khám hay tư vấn chuyên môn; nếu khi tập thiền hay giữ chánh niệm bạn thấy khó chịu kéo dài, hãy dừng lại và tìm người hướng dẫn phù hợp.
Đọc trọn và đặt sách
Trang sách Starting a Business with Right Livelihood trên Inti Treasury có mục lục ba phần, mười hai chương và phần đọc thử bắt đầu từ Phần 1 «Thánh đạo». Sách giấy được giới thiệu trên trang sách Khởi Chánh Nghiệp trên Inti Books. Muốn nắm cả cuốn trước khi đọc, bạn có thể xem bài Tóm tắt sách Khởi Chánh Nghiệp: nội dung, bài học và ai nên đọc.
Hỏi – đáp
Câu nói nổi tiếng nhất trong sách Khởi Chánh Nghiệp là gì?
Sách không tự xếp hạng câu nói nào. Ban biên tập chọn định nghĩa ở cuối chương 3 làm câu tiêu biểu vì nó giải thích tên sách: khởi chánh nghiệp là những thực hành áp dụng phẩm chất của Đức Phật vào khởi nghiệp và sự nghiệp. Câu ngắn dễ nhớ nhất có lẽ là «Chính con đường là phần thưởng» ở chương 11.
Các câu trích trong bài có phải lời Đức Phật không?
Không. Cả 14 câu đều do tác giả Tạ Minh Tuấn viết trong sách. Cuốn sách giảng giáo lý Phật học căn bản và ở vài chỗ có dẫn lời người khác, nhưng bài này chỉ chọn câu của chính tác giả để bạn khỏi nhầm nguồn khi trích lại.
Sách Khởi Chánh Nghiệp có hay không?
Sách hợp với người muốn hiểu Tứ diệu đế, Bát chánh đạo qua ví dụ công sở và muốn làm ăn trên nền đạo đức. Sách không phải giáo trình khởi nghiệp nên không hướng dẫn lập kế hoạch, gọi vốn hay tiếp thị chi tiết. Phần giáo lý khá dày thuật ngữ, nên đọc chậm.
Đọc thử sách Khởi Chánh Nghiệp ở đâu?
Trên Inti Treasury, trang sách có mục lục và phần đọc thử bắt đầu từ Phần 1. Hai trang trích đoạn «Một món quà của Vũ trụ: Ý thức và lối sống tỉnh thức» và «Hai loại sự thật và ba lần chuyển pháp luân» cho bạn đọc trọn ba chương đầu. Sách giấy được giới thiệu trên trang sách của cuốn này tại Inti Books.
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Khởi Chánh Nghiệp: nội dung, bài học và ai nên đọc
