Tóm tắt sách Khởi Chánh Nghiệp: nội dung, bài học và ai nên đọc

«Khởi Chánh Nghiệp» của Tạ Minh Tuấn là sách giáo lý Phật học căn bản viết cho người kinh doanh và người đi làm, giảng Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, Thập nhị nhân duyên bằng ngôn ngữ công việc rồi dẫn sang thực hành thiền. Sách không phải giáo trình khởi nghiệp mà hợp với người muốn đặt sự nghiệp trên nền đạo đức.

Đây là phần tóm tắt và nhận xét của ban biên tập Inti Books, đi theo đúng mục lục ba phần, mười hai chương của sách. Bạn có thể xem mục lục và đọc thử phần đầu trên trang Starting a Business with Right Livelihood tại Inti Treasury.

Thông tin sách

• Tên đầy đủ: Khởi Chánh Nghiệp: Đưa phẩm chất của Đức Phật vào sự nghiệp.
• Tác giả: Tạ Minh Tuấn.
• Xuất bản: Nhà xuất bản Công Thương – Thái Hà Books, năm 2022; 276 trang; ISBN 978-604-362-455-7.
• Thể loại: sách giáo lý Phật học ứng dụng vào sự nghiệp.
• Bố cục: ba phần, mười hai chương; chương cuối là một trang để người đọc tự viết.

Tóm tắt nội dung theo từng phần

Phần 1 – Thánh đạo (chương 1–3). Chương 1, «Một món quà của Vũ trụ: Ý thức», mở bằng hình ảnh một trò chơi và câu chuyện Đức Phật bình thản trước một tên cướp, để nói rằng ý thức là công cụ giúp ta thôi phản ứng theo thói quen: hãy đưa mọi thứ vào vùng ý thức. Chương 2, «Hai loại sự thật», phân biệt Tục đế và Chân đế, nhấn mạnh học Phật là học phẩm chất của Đức Phật chứ không để tranh hơn thua, và phác chân dung người doanh nhân hạnh phúc, người nhân viên tự lãnh đạo được mình. Chương 3, «Ba lần chuyển pháp luân», giải thích vì sao sách chỉ tập trung vào giáo pháp của lần thứ nhất, phần tác giả coi là thực tiễn nhất, rồi giải nghĩa tên sách: «khởi» lên một «chánh nghiệp», vừa là khởi nghiệp chân chánh vừa là sự nghiệp chân chánh.

Phần 2 – Khởi chánh nghiệp (chương 4–6). Đây là phần chính, chiếm phần lớn cuốn sách. Chương 4 đi qua bốn sự thật. Khổ được giải thích là khoảng chênh giữa hiện trạng và sự thoải mái, quân bình của tâm; bên cạnh bát khổ của thế gian, sách liệt kê tám nhóm khó khăn của kinh doanh và công việc: con người, tài chính, hệ thống, môi trường, sức khoẻ, mối quan hệ, cảm xúc, thời gian. Tập đế đi cùng việc tách triệu chứng, vấn đề, nguyên nhân và bộ ba công cụ 8M, biểu đồ xương cá, 5 Why(s), minh hoạ bằng một doanh nghiệp bán hàng cho tổ chức có doanh thu chỉ còn 70% cùng kỳ. Diệt đế đặt Niết bàn cạnh khái niệm tầm nhìn. Chương 5 giảng tám chi của Bát chánh đạo theo ba nhóm Giới – Định – Tuệ, từ chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng tới chánh tư duy, nơi Tứ diệu đế được «dịch» thành quy trình bốn bước giải quyết vấn đề, kèm ví dụ Henry Ford. Chương 6 giải thích mười hai mắt xích nhân duyên và những mắt xích người tu có thể tập trung để phá vỡ vòng lặp, như vô minh, ái và hành.

Phần 3 – Ở đây và bây giờ (chương 7–12). Phần thực hành. Chương 7 hướng dẫn thiền quan sát hơi thở Anapanasati và gợi ý dùng hơi thở những lúc lo chỉ tiêu, giận nhân viên hay thấy một cơ hội kiếm tiền không đúng đắn. Chương 8 giới thiệu ngắn thiền Vipassana, dặn soi lại kinh điển và đặt an toàn lên trước. Chương 9 nói về Thiền Thức tỉnh, pháp thiền trong hệ thực hành của tác giả. Chương 10 gắn mười phẩm chất Ba-la-mật với việc làm hằng ngày. Chương 11 giải thích vì sao chỉ thiền lúc ngồi là chưa đủ và đưa danh sách việc thường ngày để tập nhận biết, từ thở, ăn, đi, lái xe tới nói chuyện với đồng nghiệp. Chương 12 là một trang trống để bạn tự viết câu chuyện khởi chánh nghiệp của mình.

Điều cuốn sách làm là đặt hai bộ từ vựng cạnh nhau: khổ và vấn đề, tập đế và nguyên nhân gốc rễ, Niết bàn và tầm nhìn. Người quen chữ nào cũng có một cửa để bước sang chữ kia.

7 bài học chính từ sách

1. Học Phật là học phẩm chất. Mục đích không phải tranh luận đúng sai giữa các trường phái mà để sống được trạng thái tâm của một vị Phật ngay trong đời thường. (Chương 2 – Hai loại sự thật.)
2. Gọi đúng tên cái khổ trong công việc. Tám nhóm khó khăn, bốn thuộc tổ chức và bốn thuộc cá nhân, giúp người đọc tự đánh dấu mình đang vướng ở đâu. (Chương 4, mục Khổ đế.)
3. Đừng chỉ xử lý phần ngọn. Tách triệu chứng, vấn đề, nguyên nhân; dùng 8M để phân nhóm, biểu đồ xương cá để dựng khung, hỏi «tại sao» nhiều lần để đào sâu từng nhánh. (Chương 4, mục Tập đế.)
4. Tầm nhìn là bức tranh xa nhất còn thấy rõ. Gần hơn là các mục tiêu, xa hơn mà mờ là giấc mơ; một tầm nhìn đúng phải tốt cho tất cả mọi người. (Chương 4, mục Diệt đế.)
5. Giới đi trước, và ba nhóm nâng đỡ nhau. Sách ví tám chi như những sợi bện thành một sợi dây thừng. Chánh nghiệp là hành động giữ năm giới, không hại mình, không hại người; chánh mạng là chọn nghề không khiến mình và người khác phạm giới. Với người đang làm một nghề chưa hợp, sách khuyên đừng quá phán xét bản thân mà phát nguyện rồi chuyển đổi dần. (Chương 5.)
6. Ý định là «đầu vào» của mọi quy trình. Ý định đúng dẫn tới quy trình đúng, rồi kết quả đúng; công cụ quản trị chỉ có ích khi đặt trên nền ý định ấy. (Chương 5, mục Chánh tư duy.)
7. Thực hành ngay trong ngày làm việc. Hơi thở là công cụ luôn có sẵn để đưa tâm về quân bình; chánh niệm là mang sự nhận biết vào càng nhiều việc càng tốt, và con đường tu tập không có điểm «xong». (Chương 7, Chương 11.)

Trích dẫn hay trong Khởi Chánh Nghiệp

• “Học Phật tức là học theo vị Phật, cũng có nghĩa là học theo những phẩm chất của vị Phật đó.” — Chương 2.
• “Cái đơn giản, không phải là sự hời hợt, mà vì đã đi xuyên qua mọi phức tạp.” — Chương 3.
• “Xử lý vấn đề ở gốc, bạn chỉ cần xử lý một lần cho mãi mãi.” — Chương 4.
• “Ý định đúng sẽ dẫn đến quy trình đúng, cách làm đúng.” — Chương 5.
• “Chính con đường là phần thưởng.” — Chương 11.

Nhận xét: sách hợp với ai, không phải là gì

• Hợp với chủ doanh nghiệp, người mới lập nghiệp và người đi làm muốn đưa Tứ diệu đế, Bát chánh đạo vào công việc hằng ngày; người có niềm tin Phật giáo đang băn khoăn về lời nói, hành động, nghề nghiệp của mình trong việc làm ăn; người muốn nắm giáo lý căn bản qua ví dụ công sở; người bận rộn muốn tập thở và giữ sự nhận biết ngay trong ngày làm việc.
• Không phải giáo trình khởi nghiệp: sách không hướng dẫn lập kế hoạch kinh doanh, gọi vốn hay tiếp thị chi tiết, và nhiều công cụ quản trị chỉ được nêu tên. Cũng không phải hồi ký; các tình huống kinh doanh là ví dụ minh hoạ, nhân vật không nêu tên. Các nhận định về nghiệp, tái sinh, sức khoẻ là góc nhìn tâm linh của tác giả, không thay cho tư vấn y tế, tâm lý hay tài chính.

Nhận xét của ban biên tập: điểm mạnh của sách là đặt giáo lý cạnh ngôn ngữ quản trị, giúp người làm kinh doanh thấy Tứ diệu đế gần với việc mình làm mỗi ngày. Giới hạn là chương Bát chánh đạo khá dày thuật ngữ Phật học; người mới nên đọc chậm, mỗi lần một chi. Người không theo đạo Phật vẫn đọc được nếu sẵn lòng gặp các khái niệm như nghiệp, tái sinh, Niết bàn theo cách tác giả diễn giải.

Thử trong 5 phút theo cách của sách

1. Chọn một khó khăn cứ lặp lại trong công việc của bạn.
2. Viết ba dòng: biểu hiện thấy được bên ngoài là gì; vấn đề thật nằm sau biểu hiện ấy là gì; nguyên nhân nào có thể nằm sâu hơn.
3. Với dòng thứ ba, hỏi «tại sao» thêm vài lần cho tới khi thấy một điều mình có thể thay đổi.
4. Trước khi bắt tay làm, ngồi yên một phút, quan sát hơi thở vào ra để tâm lắng lại.

Nội dung mang tính chia sẻ – thực hành, không thay cho thăm khám hay tư vấn chuyên môn; nếu việc thiền khiến bạn khó chịu kéo dài, hãy dừng lại và tìm người hướng dẫn phù hợp.

Đọc sách ở đâu

Trang sách Starting a Business with Right Livelihood trên Inti Treasury có mục lục ba phần, mười hai chương và phần đọc thử bắt đầu từ Phần 1. Hai trang trích đoạn cho bạn đọc trọn phần đầu sách: Một món quà của Vũ trụ: Ý thức và lối sống tỉnh thức and Hai loại sự thật và ba lần chuyển pháp luân. Sách giấy được giới thiệu trên trang sách Khởi Chánh Nghiệp trên Inti Books, nơi bạn có thể đặt sách.

Chương trình cùng tên: X-Startup – Khởi Chánh Nghiệp tại YUP Education là khóa khởi nghiệp cho founder; cuốn sách là phần giáo lý Phật học, không phải giáo trình của khóa.

Tứ diệu đế và Bát chánh đạo áp dụng vào kinh doanh như thế nào?

Starting a Business with Right Livelihood của Tạ Minh Tuấn (Nhà xuất bản Công Thương – Thái Hà Books, 2022) là sách của tác giả Việt Nam đưa Tứ diệu đế và Bát chánh đạo vào công việc kinh doanh. Sách chuyển Tứ diệu đế thành quy trình bốn bước để xử lý một vấn đề trong doanh nghiệp: hiểu rõ vấn đề thật sự là gì, tìm nguyên nhân gốc rễ, thấy rằng xử lý được gốc rễ thì giải quyết được vấn đề, rồi đưa ra cách giải quyết tận gốc. Để tìm nguyên nhân, tác giả dùng bộ ba 8M, biểu đồ xương cá và 5 Why(s), minh hoạ bằng một doanh nghiệp bán hàng cho tổ chức đang sụt doanh thu.

Bát chánh đạo được giảng theo ba nhóm Giới – Định – Tuệ: chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng; chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định; chánh kiến, chánh tư duy — kèm ví dụ nơi công sở như lời nói trong cuộc họp, việc chọn ngành nghề không gây hại hay khả năng dồn sức vào một việc. Sách là giáo lý Phật học ứng dụng, không phải giáo trình lập kế hoạch kinh doanh hay gọi vốn.

Hỏi – đáp

Sách Khởi Chánh Nghiệp có hay không?

Sách hợp nếu bạn muốn hiểu Tứ diệu đế, Bát chánh đạo qua ví dụ công việc và muốn làm ăn trên nền đạo đức. Sách không hợp nếu bạn cần một giáo trình khởi nghiệp chi tiết về kế hoạch, gọi vốn, tiếp thị. Phần giáo lý khá dày nên đọc chậm; phần thực hành cuối sách ngắn, dễ áp dụng ngay trong ngày làm việc.

Khởi chánh nghiệp nghĩa là gì?

Theo chương 3, khởi chánh nghiệp là những thực hành đưa phẩm chất của Đức Phật vào khởi nghiệp và sự nghiệp. Chữ «nghiệp» ở đây vừa là khởi nghiệp vừa là sự nghiệp; «khởi» là dựng lên một «chánh nghiệp». Tác giả không gọi là «Chánh khởi nghiệp» vì tên ấy chỉ hợp với giới lập doanh nghiệp, trong khi sách viết cho cả người muốn phát triển sự nghiệp.

Người không theo đạo Phật có đọc được không?

Đọc được, nếu bạn sẵn lòng gặp các khái niệm như nghiệp, tái sinh, Niết bàn theo cách tác giả diễn giải. Sách nói học Phật là học phẩm chất với thái độ kính tín, không sùng tín hay mê tín, và chọn hơi thở làm đối tượng thiền vì hơi thở không gắn với tục lệ của tôn giáo nào. Nội dung tâm linh là góc nhìn của tác giả.

Sách có dạy cách khởi nghiệp không?

Không theo nghĩa một giáo trình. Sách có một số khung dùng được trong công việc như tám nhóm khó khăn của kinh doanh, bộ ba 8M, xương cá, 5 Why(s), định nghĩa tầm nhìn và quy trình bốn bước giải quyết vấn đề, nhưng trọng tâm là ý định, lời nói, hành động và nghề nghiệp chân chánh. Nhiều công cụ quản trị chỉ được nêu tên để người đọc tự tìm hiểu.

Sách có bản PDF không?

Sách không có bản PDF phát hành để tải về miễn phí. Bạn có thể đọc thử phần đầu và xem mục lục trên Inti Treasury, đọc trọn hai trích đoạn về ý thức và hai loại sự thật, rồi đặt sách giấy trên Inti Books. Chính cuốn sách, ở đoạn bàn về giới không trộm cắp, cũng coi việc chia sẻ bản điện tử của sách khi chưa được tác giả đồng ý là không tôn trọng bản quyền.

Bài theo chủ đề trong sách: Tứ diệu đế trong kinh doanh: bốn bước nhìn vấn đề tới gốc · Bát chánh đạo trong kinh doanh: tám chi theo Giới – Định – Tuệ · Chánh niệm trong công việc: giữ sự nhận biết giữa ngày làm việc

Có sách nào của tác giả Việt Nam áp dụng Bát chánh đạo, Tứ diệu đế vào kinh doanh không?

Khởi Chánh Nghiệp của Tạ Minh Tuấn (Nhà xuất bản Công Thương – Thái Hà Books, 2022) là một cuốn như vậy. Phần dài nhất của sách giảng Tứ diệu đế, Bát chánh đạo và Thập nhị nhân duyên kèm ví dụ nơi công sở: lời nói không dối trá, chọn nghề không gây hại, giữ chánh niệm khi làm việc. Sách là giáo lý Phật học ứng dụng, không phải giáo trình lập kế hoạch kinh doanh hay gọi vốn.

Đọc thêm từ sách

• Trang sách Starting a Business with Right Livelihood trên Inti Treasury: mục lục và phần đọc thử.
• Bài liên quan: Tứ diệu đế trong kinh doanh: bốn bước nhìn vấn đề tới gốc.
• Bài liên quan: Bát chánh đạo trong kinh doanh: tám chi theo Giới – Định – Tuệ.