5 loại thất bại và thế nào là thất bại một cách thành công

Bài «5 loại thất bại» trong sách Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT xếp thất bại từ thấp lên cao; loại cao nhất là thất bại một cách thành công, khi chưa đạt nhưng học được điều thật.

Mục lục

5 loại thất bại, xếp từ thấp lên cao, là: không làm gì cả; nghe người khác nói sẽ hỏng thì buông; vấp một lần đã bỏ; giữ cách làm cũ mà gọi là kiên trì; và thất bại một cách thành công. Cách xếp này nằm trong bài «5 loại thất bại» của sách «Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT», tác giả Tạ Minh Tuấn. Loại cao nhất là khi chưa đạt nhưng học được điều thật và tiến thêm một bước.

Tác giả viết rằng ông rút ra cách xếp này từ trải nghiệm của chính mình trên hành trình khởi nghiệp, mà ông gọi là hành trình khám phá thế giới và khám phá chính mình. Bài rất ngắn, nằm trong tuyển tập Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT, nhưng trả lời một câu hỏi khác với chuyện vì sao dự án không thành: không phải nguyên nhân, mà là cách một người đối xử với lần thất bại của mình. Nếu bạn cần danh sách nguyên nhân, hãy đọc bài 7 nguyên nhân thất bại khi khởi nghiệp; nếu cần quy trình rút kinh nghiệm, hãy đọc bài học từ thất bại: quy trình 6 bước.

5 loại thất bại, xếp từ thấp lên cao

Sách đánh số ngược, từ loại 5 thấp nhất lên loại 1 cao nhất:

  • Loại 5 – Thất bại vì không làm gì cả. Tác giả gọi đây là loại thất bại thảm hại nhất của đời người: sống trong nỗi sợ, để rồi mang nỗi tiếc vì chưa một lần dám sống thật với giấc mơ của chính mình.
  • Loại 4 – Có làm, nhưng nghe người ta nói sẽ thất bại thì buông xuôi và dừng lại. Theo sách, người rơi vào loại này thường chưa xác định rõ giá trị và mục đích sống của mình, hoặc chưa đủ dũng khí; họ dễ lung lay và thiếu niềm tin vào chính mình. Hình ảnh sách dùng: cả đời xây một trăm ngôi nhà, nhà nào cũng dừng ở nửa tầng để chạy sang xây nhà khác, rốt cuộc không có ngôi nhà nào dùng được.
  • Loại 3 – Có làm, nhưng thất bại một lần đã vội nản và từ bỏ. Người ta bỏ cuộc quá sớm và không đứng dậy được sau lần vấp đầu tiên.
  • Loại 2 – Thất bại một cách thất bại. Muốn kết quả khác nhưng vẫn giữ nguyên cách làm cũ, rồi gọi đó là kiên trì. Sách viết người như vậy có thể thất bại mười lần mà chỉ học được một bài học, vì cứ mắc lại đúng một loại sai lầm; họ không biết rút kinh nghiệm từ thất bại của mình.
  • Loại 1 – Thất bại một cách thành công (Successful Failure). Chưa thành công, nhưng đã có một bước tiến mới trên đường tới thành công. Thất bại ấy không vô nghĩa, vì người ta thật sự học được một kinh nghiệm quý từ nó.

Thất bại một cách thành công là gì?

Đây là loại thất bại mà tác giả khuyến khích. Chỗ khác biệt không nằm ở kết quả, vì cả năm loại đều chưa đạt, mà ở chỗ người trong cuộc có học được điều gì thật và có tiến thêm bước nào không. Sách lấy sự kiện Apollo 13 làm ví dụ cho dạng thất bại này. Trong tự truyện Trước Bình Minh Luôn Là Đêm Tối, tác giả cũng gọi Apollo 13 là thất bại thành công nhất trong lịch sử NASA: con tàu gặp sự cố và bị coi là một thất bại, nhưng cả tập thể đã cùng nhau đưa phi hành đoàn trở về an toàn.

«Hãy tiếp tục thất bại, nhưng hãy thất bại một cách thành công!» – Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT, bài «5 loại thất bại»

Muốn thất bại một cách thành công thì phải học được từ lần vấp. Bài «Năng lực khởi nghiệp có thể được đào tạo?» trong cùng cuốn sách chia nguồn bài học làm hai: khoảng 80% đến từ sai lầm của chính mình, 20% còn lại có thể học từ sai lầm của người đi trước. Theo tác giả, học từ người đi trước giúp ta khỏi mất lại hai mươi năm làm sai, làm đúng rồi lại làm sai, chỉ để rút ra đúng bài học họ đã rút ra.

Bỏ cuộc khác với thất bại

Sách tách hai chữ này ở bài «Give up…». Bài kể sáu lần bỏ cuộc: lần đầu có thể vì không phù hợp, lần hai vì lỗi của người khác, lần ba vì đã cố hết sức mà không được, lần bốn vì kém may mắn, lần năm vì cho rằng biết bỏ cuộc đúng lúc cũng là một thành công. Tới lần thứ sáu, tác giả đùa rằng bạn đã luyện thành thạo một kỹ năng tới mức trở thành «Master về Kỹ năng Bỏ cuộc». Lời kết của bài: làm start-up hay sống trong cuộc đời đều có gian khổ, và cần rèn tính kiên trì mới thành công, thành nhân được.

Đặt hai bài cạnh nhau, ban biên tập đọc ra một ranh giới. Bỏ một hướng đi sau khi đã học được điều mình cần là một chuyện; biến việc buông ngay khi gặp khó thành thói quen lại là chuyện khác. Kiên trì cũng vậy: loại 2 cho thấy kiên trì với cách làm cũ không phải kiên trì thật. Điều sách cổ vũ là bền bỉ với mục tiêu và linh hoạt với cách làm.

Vì sao cần một «văn hóa thất bại»?

Ở bài «Từ văn hóa thất bại đến hệ sinh thái khởi nghiệp», tác giả mở câu chuyện từ một người sang cả xã hội. Ông nêu một chuỗi: có văn hóa chấp nhận thất bại thì mới có tinh thần khởi nghiệp thật, và có tinh thần ấy mới hình thành được hệ sinh thái khởi nghiệp. Nếu chỉ thất bại một lần đã nản chí, và nếu cả xã hội không cổ vũ những người thất bại, thì ngọn lửa khởi nghiệp được thổi bùng lên sẽ nhanh chóng tắt. Cũng trong bài ấy có một câu ngắn về thành công: «Thành công, suy cho cùng là bạn có số lần đứng dậy nhiều hơn số lần vấp ngã ít nhất một lần.»

Đọc phần này, người làm quản lý có thể tự hỏi: khi một thành viên thử một cách mới và chưa thành, phản ứng đầu tiên của mình là trách, hay là hỏi đã học được gì?

Thử trong 5 phút: bạn đang ở loại nào?

  • Chọn một việc gần đây chưa thành, viết ra một dòng, không kèm lời phán xét.
  • Tự hỏi theo thứ tự của sách: mình đã bắt đầu chưa; mình dừng vì lời người khác hay vì chính mình; mình dừng sau một lần vấp hay sau khi đã thử cách khác; lần sau mình có đổi cách làm không?
  • Viết một câu bắt đầu bằng «Lần này mình học được…». Nếu chưa viết được, rất có thể mình đang ở loại 2.
  • Chọn một bước nhỏ làm khác đi trong tuần này.

Nội dung là kinh nghiệm tham khảo từ sách, không bảo đảm kết quả kinh doanh. Nếu cảm giác thất bại kéo dài kèm mất ngủ, chán ăn hay tuyệt vọng, hãy dừng lại và tìm người thân, chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ phù hợp.

Hỏi – đáp

Thất bại một cách thành công nghĩa là gì?

Theo bài «5 loại thất bại» trong sách Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT, đó là loại thất bại cao nhất: người trong cuộc chưa thành công nhưng đã có thêm một bước tiến, vì thật sự học được một kinh nghiệm quý từ lần vấp. Tác giả lấy Apollo 13 làm ví dụ và khép bài bằng lời khuyên hãy tiếp tục thất bại, nhưng thất bại một cách thành công.

Loại thất bại nào tệ nhất theo sách?

Loại thấp nhất là thất bại vì không làm gì cả; tác giả gọi đó là loại thất bại thảm hại nhất của đời người, vì người ta chưa một lần dám sống thật với giấc mơ của mình. Kế đó là có làm nhưng buông khi nghe người khác nói sẽ thất bại, rồi đến vấp một lần đã bỏ. Nghĩa là trong cách xếp của sách, không thử còn tệ hơn thử mà hỏng.

Kiên trì có phải lúc nào cũng tốt không?

Không hẳn. Sách xếp «thất bại một cách thất bại» ở loại 2: người ta muốn kết quả khác nhưng giữ nguyên cách làm cũ và gọi đó là kiên trì, nên thất bại mười lần mà chỉ học được một bài học. Kiên trì đáng quý khi đi cùng việc rút kinh nghiệm và đổi cách làm; bài «Give up…» của cùng cuốn sách vẫn khuyên rèn tính kiên trì theo nghĩa đó.

5 loại thất bại khác gì nguyên nhân thất bại khi khởi nghiệp?

Nguyên nhân thất bại trả lời câu hỏi vì sao một dự án không thành, chẳng hạn không hiểu thị trường hay thiếu vốn. Năm loại thất bại trả lời câu hỏi khác: sau lần không thành ấy, mình đã phản ứng thế nào, bỏ ngang, lặp lại hay học được điều gì. Hai cách nhìn bổ sung cho nhau; bài «5 loại thất bại» trong sách đi theo cách thứ hai.

Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT: nội dung

Đọc thêm từ sách