Kaizen và innovation khác nhau như thế nào? Cải tiến và đổi mới

Bài «Innovation vs. Kaizen» trong sách Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT phân biệt đổi mới với cải tiến liên tục, kèm ví dụ «chuyển chiều dọc thành chiều ngang» và lý do doanh nghiệp cần cả hai.

Table of Contents

Sách «Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT» của Tạ Minh Tuấn phân biệt: innovation (đổi mới) là thay đổi toàn bộ, diễn ra ngay, quy mô lớn, tốn kém; kaizen (cải tiến liên tục) là nhiều bước nhỏ, đơn giản, kéo dài, do mọi người cùng góp. Sách không bắt chọn một: doanh nghiệp cần cả hai.

Sự phân biệt nằm trong bài «Innovation vs. Kaizen» của cuốn Smart Entrepreneurship, TMT Style, một tuyển tập hơn 40 bài ngắn về khởi nghiệp. Bài mở bằng câu hỏi nhiều người từng băn khoăn: đổi mới và cải tiến có phải là một? Tác giả trả lời là không. Theo ông, việc nào cũng có cái giá của nó, và tùy cách mỗi người đánh giá cái giá ấy mà hai khái niệm có thể đối nghịch, bổ trợ nhau hay không liên quan gì tới nhau; từ đó mỗi người tìm ra giải pháp của riêng mình.

Kaizen và innovation khác nhau ở những điểm nào?

Đặt hai khái niệm cạnh nhau theo đúng những gì bài viết mô tả, có thể thấy năm chỗ khác:

  • Phạm vi thay đổi. Đổi mới là thay đổi toàn bộ. Cải tiến liên tục là những động tác nhỏ, sửa từng chút trên cái đang có.
  • Nhịp độ. Đổi mới diễn ra ngay lập tức, cường độ cao. Cải tiến diễn ra trong một thời gian đủ lâu, đều đặn.
  • Quy mô và chi phí. Đổi mới có quy mô lớn và tốn nhiều chi phí. Cải tiến dựa vào hàng ngàn ý tưởng sáng tạo đơn giản; theo sách, khi cộng gộp lại, kết quả cuối cùng khiến người ta kinh ngạc.
  • Điều được thách thức. Sách mô tả đổi mới như một sự nổi loạn, thách thức quá khứ, không ngừng tạo ra cái mới. Kaizen thì thách thức hiện tại: làm cho mọi thứ tốt hơn và không bằng lòng với hiện trạng.
  • Người tham gia. Kaizen được mô tả là một hệ thống mà tất cả mọi người trong công ty, tổ chức cùng tham gia cải tiến và đóng góp ý tưởng.

Bài viết còn nêu hai cách giành thị trường tương ứng: một bên không ngừng tạo ra cái mới, bên kia không ngừng cải tiến những gì đã có để làm cho nó tốt hơn hẳn. Để minh hoạ cách thứ hai, sách kể việc các doanh nghiệp phương Tây từng sang Nhật học những công cụ quản lý như Hệ thống sản xuất Toyota (TPS), Just in time, Lean, và Kaizen là một trong số đó.

Kaizen trong sách: một hệ thống, một bầu không khí, một văn hóa

Tác giả dành phần lớn bài để giải thích kaizen. Theo ông, kaizen rất đơn giản nhưng lại cực kỳ khó bắt chước, và ông mô tả nó ở ba tầng.

  • Một hệ thống. Mọi người trong tổ chức cùng tham gia cải tiến, cùng đóng góp ý tưởng. Toyota được sách nêu là công ty mẫu mực của việc áp dụng kaizen, và sách gợi ý một câu hỏi để bắt đầu: hãy hỏi nhân viên rằng nếu làm chủ công ty này, anh (chị) sẽ làm gì để cải thiện nó?
  • Một bầu không khí. Kaizen khiến nhân viên hào hứng hơn khi góp và thực thi ý tưởng, từ đó dấn thân hơn, cống hiến hơn và tự hào hơn khi là một phần của doanh nghiệp. Cũng vì thế, khi triển khai sẽ thấy muôn vàn khó khăn lộ ra, và duy trì được kaizen là cả một khoa học lẫn nghệ thuật.
  • Một văn hóa, một triết lý của sự giản đơn. Sách viết gọn: «Bản chất của Kaizen là sự đơn giản.» Nhưng hàng ngàn cái đơn giản cộng lại sẽ tạo ra một hiệu quả khó tin.

Để hình dung sức cộng dồn ấy, sách làm một phép tính giả định: một công ty 100 nhân viên, mỗi người mỗi tuần góp và thực thi một ý tưởng, thì một năm có 5.200 cải tiến. Tác giả cũng nói rõ cách ông hiểu chữ sáng tạo: sáng tạo thực ra là sắp xếp lại những gì đã có sẵn. Vì thế kaizen bắt đầu từ việc nhìn kỹ hiện trạng, nghĩ cho thấu bên trong chiếc hộp trước khi nghĩ ra ngoài chiếc hộp, và hướng tới cái tốt nhất nhưng bắt đầu bằng cái tốt hơn.

Ví dụ «chuyển chiều dọc thành chiều ngang»

Ví dụ đáng nhớ nhất của bài là cột đèn giao thông. Ở nhiều con đường, tán cây che khuất đèn tín hiệu dựng dọc, người đi đường không nhìn thấy; giải pháp là xoay đèn từ chiều dọc sang chiều ngang. Nhưng ở những nước có mùa đông, đèn nằm ngang lại hứng nhiều tuyết, gây khó khăn và tai nạn; giải pháp khi đó là xoay ngược lại, từ ngang sang dọc, để tuyết phủ ít hơn, đèn không cần làm bằng vật liệu nặng, và theo sách, chi phí vật liệu tiết kiệm được rất đáng kể nếu tính trên cả một quốc gia. Cả hai lần, sách đều kết luận ngắn gọn: đó chính là kaizen.

Ví dụ thứ hai là máy ghi âm. Sách kể chiếc máy của Edison ghi âm trên một ống trụ dựng đứng, hình dáng không hợp với sản xuất. Không lâu sau, những người cải tiến chỉ làm một việc đơn giản là chuyển chiều dọc thành chiều ngang, thành chiếc đĩa nằm ngang, và nhờ vậy máy ghi âm được sản xuất hàng loạt, phổ biến khắp thế giới.

Bài học tác giả rút ra: không cần là người đặc biệt. Những thay đổi kiểu này không đòi hỏi thiên tài hay năng lực tư duy như việc tạo ra một chiếc máy ghi âm. Chỉ cần biết vận dụng những thay đổi nho nhỏ và những điều hiển nhiên ngay trước mắt mà người ta thường bỏ qua, thì người bình thường cũng có thể làm nên chuyện lớn.

Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu từ kaizen hay innovation?

Gần cuối bài, tác giả hỏi nên chọn cải tiến liên tục hay đổi mới, và trả lời rằng câu trả lời nằm ở chính bạn. Nhưng trước đó, ông đã nói rõ quan điểm của mình rằng hai con đường không loại trừ nhau:

«Cải tiến mà không đổi mới thì sớm muộn gì ta cũng cáo chung. Còn nhìn về tương lai, đổi mới mà không cải tiến thì chẳng đi về đâu cả.» – Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT

Sách minh hoạ bằng tình bạn giữa Henry Ford và Thomas Edison: một người mỗi ngày đều tìm cách làm chiếc xe tốt hơn mà rẻ hơn, một người nổi tiếng với việc tạo ra cái mới. Theo sách, hai người là bạn lớn của nhau, và cách nghĩ của người này chẳng có gì mâu thuẫn với người kia.

Với một doanh nghiệp nhỏ, ban biên tập đọc ra ba gợi ý từ bài viết. Thứ nhất, kaizen là chỗ bắt đầu vừa sức, vì nó dựa vào những thay đổi nhỏ, đơn giản mà người bình thường làm được. Thứ hai, đừng để cải tiến thay hẳn cho đổi mới, vì chỉ cải tiến thì sớm muộn cũng đến hồi kết. Thứ ba, cần một nếp làm việc để ý tưởng cải tiến đến từ mọi người, không chỉ từ người chủ. Nguồn ý tưởng đầu tiên có thể là chính khách hàng: bài quy trình xử lý phàn nàn của khách hàng, rút từ cùng cuốn sách, cho thấy tác giả coi lời phàn nàn là một món quà.

Thử trong 5 phút: một cải tiến nhỏ cho tuần này

  • Chọn một việc lặp lại. Viết ra một việc bạn hoặc nhóm làm mỗi ngày, rồi hỏi: làm sao để nó tốt hơn một chút, chứ chưa cần tốt nhất?
  • Tìm một điều hiển nhiên bị bỏ qua. Có chỗ nào giống cột đèn bị tán cây che: ai cũng thấy nhưng chưa ai xoay lại?
  • Hỏi một câu. Dùng câu hỏi của sách với một đồng nghiệp: nếu làm chủ công ty này, anh (chị) sẽ làm gì để cải thiện nó?
  • Giữ một câu hỏi đổi mới. Ghi thêm một điều khách hàng cần mà bạn chưa từng làm, để cải tiến không thay hẳn cho đổi mới.

Nội dung là kinh nghiệm tham khảo từ sách, không thay cho tư vấn chuyên môn và không bảo đảm kết quả kinh doanh.

Hỏi – đáp

Kaizen là gì theo sách Khởi Nghiệp Thông Minh?

Sách dùng chữ «cải tiến liên tục» cho kaizen: thay đổi diễn ra trong một thời gian đủ lâu, bằng những động tác nhỏ và rất nhiều ý tưởng đơn giản, cộng dồn thành kết quả lớn. Tác giả mô tả kaizen vừa là một hệ thống mà mọi người trong tổ chức cùng tham gia, vừa là một bầu không khí khuyến khích góp ý tưởng, vừa là một văn hóa của sự giản đơn.

Kaizen và innovation cái nào quan trọng hơn?

Sách không xếp cái nào hơn. Tác giả viết rằng cải tiến mà không đổi mới thì sớm muộn cũng đến hồi kết, còn đổi mới mà không cải tiến thì chẳng đi tới đâu. Ông lấy tình bạn giữa Henry Ford và Thomas Edison làm hình ảnh cho hai cách nghĩ khác nhau nhưng không mâu thuẫn. Gần cuối bài, tác giả để câu trả lời cho chính người làm.

Ví dụ kaizen đơn giản trong sách là gì?

Ví dụ nổi bật là «chuyển chiều dọc thành chiều ngang». Đèn tín hiệu dựng dọc bị tán cây che thì xoay nằm ngang; ở nước có mùa đông, đèn nằm ngang hứng nhiều tuyết thì xoay dựng dọc để tuyết phủ ít và dùng vật liệu nhẹ hơn. Sách cũng kể việc chuyển ống ghi âm dựng đứng thành đĩa nằm ngang đã giúp máy ghi âm được sản xuất hàng loạt.

Doanh nghiệp nhỏ có áp dụng kaizen được không?

Theo tinh thần của bài viết thì được, vì kaizen dựa vào những thay đổi nhỏ, đơn giản mà người bình thường cũng làm được, không đòi hỏi thiên tài. Cái khó, theo sách, là duy trì: cần một bầu không khí để mọi người hào hứng góp và thực thi ý tưởng. Có thể bắt đầu bằng câu hỏi sách gợi ý: nếu làm chủ công ty này, anh (chị) sẽ làm gì để cải thiện nó?

Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Khởi Nghiệp Thông Minh Theo Phong Cách TMT: nội dung

Đọc thêm từ sách