Thiền kim tự tháp là thiền quan sát hơi thở (Anapanasati) thực hành bên trong một cấu trúc hình kim tự tháp: căn phòng, ngôi nhà hay chiếc nón hình chóp. Đó là cách sách The Path – Con Đường Khai Tâm của Tạ Minh Tuấn mô tả, qua buổi thiền của tác giả ở Pyramid Valley, Ấn Độ.
Chương ấy là chương 2 «Thiền định tại thung lũng Kim tự tháp», thuộc Phần 1 «Nhiều thế giới, một bầu trời» của cuốn du ký tâm linh này. Bài viết tóm lại cách chương 2 giải thích phương pháp, buổi thiền tác giả kể lại, điều sách nói về việc tập ở nhà, và cách đọc biểu tượng kim tự tháp một cách tỉnh táo. Những gì liên quan đến năng lượng là trải nghiệm và diễn giải riêng của tác giả, không phải kết luận khoa học.
Thiền kim tự tháp là gì, theo cách The Path mô tả
Từ Bangalore, tác giả đi taxi thêm khoảng hai tiếng để đến Pyramid Valley, «thung lũng kim tự tháp» do Minh Sư Patriji sáng lập. Sách giới thiệu ông là người được xem là khai sinh phong trào thiền kim tự tháp, lan ra khắp Ấn Độ và nhiều quốc gia khác; ở Việt Nam cũng có nhiều nhóm thiền theo phương pháp này.
Định nghĩa của sách rất gọn: “Thiền kim tự tháp có nghĩa là thiền với kim tự tháp.” Tức là ngồi thiền trong một cấu trúc có dạng kim tự tháp, có thể là căn phòng, ngôi nhà, hoặc đội một chiếc nón hình kim tự tháp. Phần kỹ thuật là Anapanasati, thiền quan sát hơi thở, mà sách gọi là pháp thiền rất cơ bản, rất gốc rễ, cũng là pháp thiền Đức Phật đã thực hành. Hơi thở là đối tượng để quan sát và định tâm; mọi trải nghiệm «xa hơn và sâu hơn» trên con đường thiền định, theo sách, đều có thể bắt đầu từ đó.
Sách giải thích phần kim tự tháp bằng ngôn ngữ năng lượng: cấu trúc này được xem là giúp người thiền đón nhận năng lượng vũ trụ. Đây là niềm tin của truyền thống thiền này và cảm nhận riêng của tác giả; ban biên tập không trình bày nó như một điều đã được kiểm chứng. Cuốn Ai Cũng Thiền Được của cùng tác giả cũng xếp Thiền Kim Tự Tháp vào «ma trận» 72 pháp thiền, mô tả nó đơn giản là thiền hơi thở cộng thêm kim tự tháp, kỹ thuật giống hệt Thiền Hơi Thở, và để người đọc tự chứng nghiệm nếu muốn.
Một buổi thiền trong Đại Kim Tự Tháp ở Pyramid Valley
Chương 2 kể khá kỹ buổi thiền. Người quản lý mời tác giả vào một phòng nhỏ cùng hai người Ấn khác, hướng dẫn ngắn gọn về thiền Anapanasati bằng giọng dẫn thu âm của chính Minh Sư Patriji. Tác giả ghi rằng dù đã thiền lâu năm và quen kiểu thiền này, ông vẫn nghiêm túc làm theo mọi chỉ dẫn, rồi mới xin vào bên trong.
Bên trong Đại Kim Tự Tháp là một thiền đường lớn dành cho nhiều người. Tùy căn cơ và thói quen, có khu ngồi ghế cao để buông thõng chân, có khu ngồi xếp bằng trên nệm thiền. Sân khấu dành cho người chia sẻ được đặt ở một góc chứ không ở trung tâm, chi tiết mà tác giả đọc là sự khiêm nhường, không tô vẽ bản ngã tâm linh. Ở giữa là một cầu thang xoắn ốc đi lên, theo ông tượng trưng cho sự tiến hóa của tâm thức.
Tác giả kể mình nhập thiền sâu, và tả đó là một trạng thái ở giữa: không phải hôn trầm, buồn ngủ, cũng không phải tỉnh táo quá mức khi đầu óc vẫn làm việc nhiều. Đây là trải nghiệm cá nhân của ông; người mới tập không cần mong cầu hay so sánh mình với nó. Sau đó ông leo cầu thang lên tầng trên cùng, gần đỉnh kim tự tháp, và nhận xét rằng người ta thích ngồi gần đỉnh, nhưng về trải nghiệm thì ngồi trên hay dưới cũng vậy: “Ở đâu cũng như nhau.”
Thiền kim tự tháp tại nhà: giữ lấy phần cốt lõi
Câu hỏi có thiền kim tự tháp tại nhà được không được chương 2 trả lời gần như trực tiếp. Ngay sau nhận xét về tầng trên cùng, tác giả viết rằng khi đã thuần thục, người thiền vẫn nhận được những trải nghiệm cần thiết ở bất cứ nơi đâu, kể cả khi ở nhà. Ai Cũng Thiền Được cũng nêu hai cách: ngồi trong một kết cấu hình kim tự tháp, hoặc chỉ đội thêm chiếc mũ hình chóp; còn kỹ thuật thì không có gì khác Thiền Hơi Thở.
Nói cách khác, phần không thể thiếu là hơi thở và sự nhận biết. Cấu trúc kim tự tháp, nếu dùng, là một phương tiện. Chương «Dụng cụ hỗ trợ» của Ai Cũng Thiền Được có một thái độ dễ áp dụng ở đây: công cụ cần thiết nhưng không dính mắc, dùng thường xuyên, thỉnh thoảng hay không dùng đều được, vì con đường vẫn do chính mình bước. Chương «Vị trí thiền» của cuốn này cũng gợi ý bắt đầu từ một chỗ yên tĩnh, nếu được thì cố định, rồi dần dần thiền được ở bất cứ đâu.
Cấu trúc có thể là một kim tự tháp, một căn phòng hay một góc nhà. Điều không đổi là hơi thở, và người đang biết mình thở.
Đọc biểu tượng kim tự tháp mà không mê tín
Chương 2 không chỉ kể một buổi thiền. Trước khi vào thung lũng, tác giả bàn về tôn giáo và nhắc lại một ý đã viết kỹ trong Hành Trình Thức Tỉnh: “Tôn giáo chỉ là con đường đưa ta đến với sự thật chứ không phải sự thật.” Ông phân biệt kính tín với mê tín, sùng tín, cuồng tín, và cũng không đồng tình với thái độ bài xích tôn giáo; theo ông, cả hai thái cực đều mất cân bằng.
Cách nhìn ấy áp dụng được cho chính biểu tượng kim tự tháp. Tác giả cho rằng không phải công trình kim tự tháp nào cũng mang cùng một giá trị tu tập, và gợi ý người đọc tự hỏi vì sao mình bị hút về một biểu tượng to lớn, tráng lệ: đôi khi đó là tiếng gọi của cái tôi tâm linh. Nếu muốn hiểu kỹ khái niệm này, bạn có thể đọc bài Cái tôi tâm linh là gì? trên Inti Books. Khép lại buổi thiền, tác giả rút ra một ý giản dị: chỉ khi đi xuyên qua mọi phức tạp của tâm trí, người ta mới thấy sự đơn giản là đỉnh cao.
Thử trong 5 phút: phần cốt lõi, không cần kim tự tháp
- Ngồi ghế hoặc ngồi sàn có gối kê dưới mông, lưng thẳng mà mềm, miệng khép, thở bằng mũi, mắt nhắm hờ, theo Tư Thế Thiền Chuẩn của Ai Cũng Thiền Được.
- Phút đầu tiên, theo dõi bụng phồng lên khi thở vào, xẹp xuống khi thở ra.
- Chuyển sự chú ý lên vùng khe mũi: biết hơi đang vào, hơi đang ra, hơi dài hay ngắn.
- Nếu thấy dễ, thử nhận ra giữa hơi thở vào và hơi thở ra, hơi nào ấm hơn. Đây là câu hỏi nhỏ mà Ai Cũng Thiền Được dùng để luyện sự tinh tế khi quan sát.
- Mỗi khi suy nghĩ chen vào, chỉ cần nhận ra «mình đang nghĩ», rồi quay về hơi thở. Phút cuối, hít một hơi sâu, thở ra dài, xoa ấm hai bàn tay, úp lên hai mắt rồi mở mắt dần.
Nội dung trên là chia sẻ – thực hành từ sách, không thay cho thăm khám hay tư vấn chuyên môn. Nếu trong lúc thiền bạn thấy chóng mặt, hoảng hốt hay khó chịu kéo dài, hãy dừng lại và tìm người hướng dẫn phù hợp.
Hỏi – đáp
Thiền kim tự tháp là gì?
Theo sách The Path – Con Đường Khai Tâm, thiền kim tự tháp là thiền quan sát hơi thở (Anapanasati) thực hành trong một cấu trúc hình kim tự tháp, như căn phòng, ngôi nhà hoặc chiếc nón hình chóp. Phong trào này được xem là do Minh Sư Patriji ở Ấn Độ khởi xướng và có nhiều nhóm thực hành ở Việt Nam. Phần kỹ thuật cốt lõi vẫn là quan sát hơi thở.
Tập thiền kim tự tháp tại nhà có được không?
Được. Chương 2 của The Path viết rằng khi đã thuần thục, người thiền nhận được những trải nghiệm cần thiết ở bất cứ đâu, kể cả ở nhà. Ai Cũng Thiền Được cũng nêu hai cách là ngồi trong một kết cấu hình kim tự tháp hoặc đội thêm mũ hình chóp, còn kỹ thuật giống Thiền Hơi Thở. Không có cấu trúc nào, bạn vẫn tập được phần quan sát hơi thở.
Thiền kim tự tháp khác thiền hơi thở ở điểm nào?
Về kỹ thuật, hai cách gần như trùng nhau: đều lấy hơi thở làm đối tượng quan sát và định tâm. Điểm khác là thiền kim tự tháp thêm cấu trúc hình chóp, kèm niềm tin của truyền thống này rằng cấu trúc ấy hỗ trợ việc đón nhận năng lượng khi thiền. Sách trình bày đó là trải nghiệm và diễn giải của tác giả, và mời người đọc tự chứng nghiệm.
Thiền kim tự tháp có tốt cho sức khỏe không?
The Path kể thiền kim tự tháp như một trải nghiệm tâm linh, không đưa ra lời hứa nào về sức khỏe, và bài viết này cũng không. Trong chương «Thân khoẻ tâm an» của Ai Cũng Thiền Được, tác giả dặn hãy xem thiền là phương thức bổ trợ; người đang điều trị không nên tự ý đổi cách điều trị và nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách The Path – Con Đường Khai Tâm: nội dung và bài học
Đọc thêm từ sách
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Treasury: giới thiệu, mục lục và phần đọc thử.
- Phần cốt lõi của thiền kim tự tháp là quan sát hơi thở: đọc trọn phần Thiền Thức Tỉnh bước 1: Định tâm trên Inti Treasury, trích từ Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình.
- Trang sách The Path – Con Đường Khai Tâm trên Inti Books.
- Bài liên quan: Sách thiền cho người mới: bắt đầu từ đâu cho đúng?
