Xả thiền là gì? 7 bước xả thiền đúng cách theo sách

Xả thiền là bước đưa nhận biết trở về thực tại để khép lại một phiên thiền. Bài viết tóm các bước trong chương Xả Thiền của sách Ai Cũng Thiền Được và cách làm khi thiền nằm, thiền ngắn.

Mục lục

Xả thiền là bước khép lại một phiên thiền: bạn đưa nhận biết từ bên trong trở về căn phòng, về cơ thể, rồi mới mở mắt, trở lại sinh hoạt. Theo chương «Xả Thiền» trong sách Ai Cũng Thiền Được của Tạ Minh Tuấn, dù tập kiểu thiền nào, khi kết thúc bạn cũng nên xả thiền.

Nghe thì đơn giản, nhưng bước này rất dễ bị bỏ qua: hết giờ là mở choàng mắt, cầm điện thoại, đứng bật dậy. Bài viết dưới đây tóm lại quy trình xả thiền trong sách, lý do nên làm từ tốn, và cách xả thiền khi bạn thiền nằm, thiền ngắn hay niệm chú.

Xả thiền là gì theo sách Ai Cũng Thiền Được?

Chương «Xả Thiền» nằm trong Phần 3 «Chỉ dẫn thiền», ngay sau hai chương về thời điểm và thời lượng thiền. Tác giả giải thích chữ «xả» bằng một câu ngắn:

“Xả tức là ‘buông xả’, tức là kết thúc chu kỳ/ giai đoạn hành thiền, để quay trở lại với đời sống nhân gian.”

— Ai Cũng Thiền Được, chương «Xả Thiền»

Sách cũng nói có nhiều cách xả thiền khác nhau, nhưng “nguyên tắc chung đó là đưa nhận thức của mình quay trở về với thực tại”. Vì vậy, chương này được viết như một kỹ thuật dùng chung: về sau, mỗi khi một bài tập ghi hai chữ Xả Thiền, người đọc cứ làm theo chỉ dẫn ở đây. Bạn sẽ gặp lại hai chữ ấy ở cuối nhiều bài trong Phần 4, và Bản đồ hành động cuối sách xếp việc biết cách xả thiền vào nhóm điều căn bản cần nắm, cùng với đặt ý định, tư thế, chỗ ngồi, thời điểm và thời lượng.

7 bước xả thiền đúng cách

Đây là quy trình trong chương «Xả Thiền», được diễn đạt lại thành từng bước:

  1. Hít một hơi đủ sâu, rồi thở ra đủ dài.
  2. Đưa ý thức về hiện tại. Nhận biết mình đang ở trong căn phòng này, vào khoảnh khắc này.
  3. Ý thức lại cơ thể. Tư thế tay, tư thế chân, toàn thân; mông đang chạm vào đâu, lưng đang chạm vào đâu; cả cảm giác vải áo chạm lên da.
  4. Xoa hai bàn tay vào nhau cho tới khi thấy ấm.
  5. Úp hai lòng bàn tay lên hai hốc mắt, không chạm vào mắt, như một chiếc chum úp lên; cảm nhận hơi ấm tỏa vào mắt rồi mở mắt dần.
  6. Nhìn hai lòng bàn tay chụm lại trước mặt và dành một khoảnh khắc cho lòng biết ơn với phiên thiền vừa qua; nếu muốn, bạn chắp tay lại.
  7. Buông hai tay xuống, gương mặt thư thái, chính thức kết thúc phiên thiền.

Không cần làm máy móc từng động tác. Như sách đã nói, cách có thể khác nhau; điều cốt lõi là đi từ bên trong ra bên ngoài một cách từ tốn: hơi thở, rồi căn phòng, rồi cơ thể, rồi đôi mắt.

Vì sao không nên mở mắt rồi đứng dậy ngay?

Lý do nằm ngay trong định nghĩa: xả thiền là chuyển từ giai đoạn hành thiền trở lại đời sống thường ngày, nên cần một nhịp chuyển. Ở cuối bài Thiền Hơi Thở, sách dùng chữ «dần dần»: khi đã sẵn sàng thì dần dần quay trở lại, nhận ra mình đang ngồi ở đây, trong khoảnh khắc này.

Một số bài ở Phần 4 còn dặn kỹ hơn về khoảng sau khi xả thiền. Mục «Thiền Hào Quang» và «Thiền Vị Thầy» kết thúc bằng việc mở mắt rồi ngồi yên vài phút, cảm nhận sự bình an trong tâm. Mục «Thiền Tranh» thì nhắc: “Chính thức Xả Thiền, và đừng làm điều gì nặng nhọc, mệt trí vội…”, rồi mời người tập thả lỏng thêm ít phút. Cũng như khi rời một căn phòng yên tĩnh, bạn khép cửa nhẹ tay thay vì đóng sầm lại.

Xả thiền khi thiền nằm, thiền ngắn hoặc niệm chú

  • Thiền nằm. Theo mục «Thiền Nằm», khi muốn xả thiền, bạn đưa nhận thức quay lại, ý thức tư thế tay, chân, thân, lưng đang chạm sàn, ý thức mình đang hiện diện trong thực tại, rồi ngồi dậy và cảm nhận sự thư thái.
  • Phiên ngắn. Ở cuối bài Thiền Hơi Thở, sách viết một phiên bản gọn hơn: quay trở lại hiện tại, miệng mỉm cười, và nếu muốn thì xoa hai tay cho ấm, ấp lên hai hốc mắt rồi mở mắt dần. Với phiên năm, mười phút, bạn có thể làm theo bản gọn này.
  • Thiền niệm chú. Chương «Hướng dẫn Thiền Niệm Chú» dặn niệm liên tục từ lúc nhập thiền cho đến khi xả thiền, nên xả thiền cũng là lúc bạn ngừng câu niệm và trở về với hơi thở, căn phòng, cơ thể.

Phiên bản gọn này cũng xuất hiện trong một cuốn khác của cùng tác giả: phần hướng dẫn Định tâm của Hướng Dẫn Sử Dụng Tâm Mình khép lại bằng đúng các động tác xoa tay, ấp lên hốc mắt và mở mắt dần. Nếu bạn đang chọn giờ tập, bài Nên thiền buổi sáng hay buổi tối? trên Inti Books có gợi ý cách chọn thời điểm cho hợp nếp sinh hoạt.

Thử trong 5 phút: ba phút thở, hai phút xả thiền

  1. Ngồi theo Tư Thế Thiền Chuẩn: lưng thẳng mà mềm, miệng khép, thở bằng mũi, mắt nhắm.
  2. Trong ba phút, theo dõi luồng hơi đi vào, đi ra ở khe mũi.
  3. Hết ba phút, đừng mở mắt ngay. Hít một hơi sâu, thở ra dài.
  4. Nhận biết lần lượt: mình đang ở phòng nào, tay đặt ở đâu, lưng tựa vào đâu, vải áo chạm lên da ra sao.
  5. Xoa hai bàn tay cho ấm, úp lên hốc mắt trong vài hơi thở, rồi mở mắt dần.
  6. Nhìn hai lòng bàn tay, gửi một lời cảm ơn ngắn cho phiên thiền vừa rồi, buông tay xuống và ngồi yên thêm một chút.

Khi đã quen, bạn sẽ thấy xả thiền khép lại buổi ngồi chứ không khép lại sự tỉnh thức. Mục «Thiền… Như Không Thiền» ở cuối Phần 4 nói về việc dần mang sự tỉnh thức từ lúc ngồi thiền vào đời sống hằng ngày, để tỷ lệ thời gian tỉnh thức trong một ngày tăng dần lên.

Nội dung là chia sẻ thực hành từ sách, không thay cho tư vấn chuyên môn; nếu sau khi thiền bạn thường thấy choáng, bất an hoặc khó chịu kéo dài, hãy dừng tập và tìm người hướng dẫn phù hợp.

Hỏi – đáp

Xả thiền là gì?

Xả thiền là bước kết thúc một phiên thiền. Chương «Xả Thiền» của Ai Cũng Thiền Được giải thích chữ xả là buông xả: khép lại giai đoạn hành thiền để quay về đời sống thường ngày. Cách làm có thể khác nhau, nhưng nguyên tắc chung là đưa nhận thức trở về thực tại, lần lượt qua hơi thở, căn phòng, cơ thể, rồi mới mở mắt.

Có bắt buộc phải xả thiền sau mỗi lần thiền không?

Sách khuyên dù tập kỹ thuật thiền nào thì khi kết thúc cũng nên xả thiền, và nhiều bài tập ở Phần 4 đều khép lại bằng hai chữ Xả Thiền. Với phiên ngắn, bạn có thể làm gọn: thở sâu, nhận biết lại nơi mình đang ngồi, rồi mở mắt dần. Ở cuối bài Thiền Hơi Thở, bước xoa tay úp lên mắt được ghi là làm nếu muốn.

Xả thiền xong có nên làm việc ngay không?

Sách nhắc sau khi xả thiền chưa nên lao ngay vào việc nặng nhọc hay mệt trí, mà thả lỏng thêm ít phút; vài bài ở Phần 4 cũng dặn mở mắt rồi ngồi yên một lúc để cảm nhận sự bình an. Bạn có thể dùng khoảng lặng đó để uống ngụm nước hay ghi một dòng cảm nhận, rồi mới quay lại công việc.

Thiền trước khi ngủ có cần xả thiền không?

Không nhất thiết. Mục «Thiền Ngủ» ở Phần 4 là bài dành cho lúc lên giường: bạn thả lỏng toàn thân, theo dõi hơi thở và cho phép mình chìm vào giấc ngủ thay vì tỉnh lại. Xả thiền dành cho khi bạn kết thúc phiên thiền để trở lại sinh hoạt. Nếu khó ngủ kéo dài, bạn nên tìm hỗ trợ y tế.

Bài liên quan: Ngồi thiền bị tê chân phải làm sao? 5 cách không cần kiết già · Thiền có phải là tôn giáo không? Tôn giáo khác tâm linh ra sao

Tóm tắt cả cuốn: Tóm tắt sách Ai Cũng Thiền Được: nội dung, bài học và ai nên đọc

Đọc thêm từ sách